MakalelerÖne Çıkan

Normandiya Dörtlüsü ve Zelenskiy’nin Zor Sınavı

Ukrayna krizine ilişkin görüşmelerde uzun bir aranın ardından hareketlilik yaşanıyor. Üç sene önce rafa kaldırılan Steinmeier Formülü yeniden devrede. Bu noktada bütün sorumluluk Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy’nin üzerinde olacak. Zira Rusya ile herhangi müzakerede Putin’in kaybedeceği bir şey yok. Putin’in amacı, işgal ettiği topraklar üzerinden Ukrayna’yı yeni tavizler vermeye zorlamak. Asıl merak edilen soru, Zelenskiy’nin bunu kabul edip etmeyeceğidir. Zira burası artık şaka kaldıran bir sahne, Putin ise komedi sahnesinde alt edilebilecek bir düşman değil. Zelenskiy, süreç böyle devam ederse, bir tercih kullanmaya zorlanacaktır. Ya Rusya’nın talep ettiği tavizleri taahhüt altına girerek kabul edecek ve bunun Ukrayna toplumunda doğuracağı sonuçlara katlanacak ya da istemese dahi Poroşenko’nun retoriğine dönecek.

Ukrayna krizine ilişkin görüşmelerde yaklaşık üç yıllık bir aranın ardından hareketlilik yaşanıyor. Cumhurbaşkanı Vla­dimir Zelenskiy, bir an önce müzakerelerin başlaması için şaşırtıcı hamleler yapıyor, birkaç ay öncesine kadar müm­kün görünmeyen adımlar atıyor. Üç senedir tüm görüşme­leri bloke eden Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise gö­rüşebileceğini belirterek Azak denizinde el konulan Ukray­na gemisini geri veriyor. Fransa ve Almanya ise görüşme­lerle ilgili pozitif beklentiler içerisinde olduklarını duyuruyor. İlk bakışta gayet olumlu olarak değerlendirilebilecek, içinde “görüşme”, “müzakere”, “anlaşma” gibi kelimelerin geçtiği pozitif bir süreç söz konusu. Peki, bu ne kadar gerçek?

Ukrayna Cumhurbaşkanı Vladimir Zelenskiy, iktidara gel­meden önce Putin ve Rusya ile ilişkilerini belirleyemeyen, nasıl yol çizeceği kestirilemeyen bir siyasetçi portresi çizi­yordu. İlk turla ikinci tur arasında bu portrenin dışına çık­maya, Ukrayna’nın toprak bütünlüğü konusunda daha net mesajlar vermeye başladı. Fakat bu retoriği çok sürdürme­meyi tercih etti. “Eskileri siyasetten silmeyi” vadeden genç lider, Kuçma, Medvedçuk gibi isimleri Putin’le diyalog için devreye soktu. Cumhurbaşkanı seçildikten kısa süre sonra gerçekleştirilen esir değişimi ile ilgili “zafer duyurusu” yaptı. Bu, yıllardır üst üste hayal kırıklıkları yaşayan ve savaştan bıkan Ukraynalılar için görünür, elle tutulur bir sonuçtu elbette. Rusya ile bugüne kadar yaşananların tecrübesiyle “Acaba, Putin bu jest karşılığında ne alacak” sorusunu gün­demde tutan bir kesim de vardı.

Bu tartışmalar sürerken Ukrayna yönetiminden çok şaşırtı­cı bir hamle geldi. Kiev, 1 Ekim’de, üç senedir rafa kalkmış “Steinmeier formülü”nü kabul ettiğini duyurdu.

Steinmeier Formülü etrafında süren tartışmalar…

2015 senesinin şubat ayında Ukrayna, Rusya, Fransa ve Almanya liderleri bir araya gelerek Donbass krizinin çözü­müne ilişkin bir anlaşmaya vardı. Bu anlaşma, Donbass’da çatışmaların sonlandırılmasını, askeri birliklerin geri çe­kilmesini, çatışmalara katılanların affını, tüm esirlerin de­ğişimini, Donbass’a özel statü verilmesini, tüm sınırlarda Ukrayna’nın kontrolünün sağlanmasını ve Ukrayna yasaları çerçevesinde yerel seçimlerin yapılmasını öngörüyordu. Fa­kat daha ilk günden o anlaşmanın kadük kalacağı belliydi. Zira bahsedilen konuların hangi sıralamayla gerçekleştiri­leceği konusunda anlaşmazlık vardı. Ukrayna, Donbass’da ateşin sonlanması, Rus ordusunun çıkması, sınırlar üze­rinde kontrolün sağlanması ve daha sonra Ukrayna ka­nunları çerçevesinde seçimlerin yapılması konusunda ısrar ederken Rusya öncelik olarak Donbass’da seçim şartını öne sürüyordu.

Almanya’nın eski Dışişleri Bakanı Frank Walter Steinme­ier’in meşhur formülü de o tartışmalar sırasında ortaya çık­tı. Steinmeier, askeri birliklerin çekilmesinden önce Ukray­na parlamentosunun Donetsk ve Lugans’ın işgal altındaki bölgelerinde seçim yapılmasına ilişkin yasa kabul etmesini ve bu seçimin AGİT gözleminde yapılmasını önerdi. Formüle göre, AGİT misyonu bu seçimin Ukrayna yasaları ve Avrupa standartları çerçevesinde yapıldığını tespit etmezse, sonuç­lar iptal edilecek, tespit ederse, Ukrayna ayrılıkçı bölgeye statü verecek ve yalnız bundan sonra askerler bölgeyi terk edecek, Ukrayna-Rusya sınırı üzerinde kontrol sağlanacak­tı.

Rusya, Steinmeier’in bu planını memnuniyetle karşıladı. Ukrayna ise kesin bir dille karşı çıkınca formül kâğıda bile dökülemeden rafa kalktı.

Yaklaşık 4 sene sonra Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy sorunu savaş retoriği ile değil, görüşmeler yoluyla çözme niyetini ifade ettiğinde Moskova “Steinmeier formülü”nü raftan indirdi ve bu planın kabul edilmesini görüşmelerin başlaması için şart olarak öne sürdü.

Zelenskiy ise selefi Poroşenko ve taraftarlarının “Bu formül Donbass ve Kırım’ın işgalini meşrulaştıracak ve Rusya’ya yönelik yaptırımların kaldırılmasını sağlayacak” eleştirisine rağmen, plana onay verdiklerini duyurdu. Ama bir şartla; Rus ordusu oradayken ve Ukrayna’nın sınır üzerinde kontrol sağlayamadığı ayrılıkçı bölgelerde seçim olmayacak.

Devamı M5 Dergisi Aralık 2019 Sayısında…

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı