Rusya Yak-130M hafif taarruz uçağının yeni prototipini uçurdu

Rusya, Yak-130 eğitim uçağını radar, güdümlü mühimmat ve gelişmiş elektronik savunma sistemleriyle donatarak hafif muharip platforma dönüştürmeyi amaçlayan Yak-130M programında yeni bir aşamaya geçti.

United Aircraft Corporation (UAC), uçağın üçüncü prototipinin ilk uçuşunu gerçekleştirdiğini açıklarken, program kapsamında testlerin tamamlanması ve teslimatların 2028 yılında başlatılması hedefleniyor.

Üçüncü prototip test sürecine katıldı

Rusya’nın Sibirya bölgesindeki İrkutsk Havacılık Fabrikası’ndan havalanan, 137 kuyruk numarasını taşıyan Yak-130M prototipinin ilk uçuşunda Yakovlev test pilotları Oleg Mutovin ve Aleksandr Guskov görev aldı.

UAC tarafından yapılan açıklamada, uçuş sırasında uçağın sistemlerinin normal çalıştığı ve mürettebatın planlanan uçuş programını eksiksiz tamamladığı belirtildi. Şirket, uçuşun kesin tarihini açıklamazken testin son günlerde gerçekleştirildiğini bildirdi.

Üçüncü prototipin test filosuna katılmasıyla birlikte uçuş testlerinin planlanan takvime uygun biçimde tamamlanması ve 2028 yılında teslimatlara başlanması amaçlanıyor. Ancak UAC, ilk teslimatın hangi ülkeye yapılacağına, toplam üretim miktarına veya testlerin kesin bitiş tarihine ilişkin ayrıntı paylaşmadı.

Eğitim uçağından hafif muharip platforma dönüşüm

Yak-130M, Rusya’nın dördüncü ve beşinci nesil savaş uçaklarında görev yapacak pilotları eğitmek amacıyla kullandığı çift motorlu, iki kişilik ve ses altı hızlı Yak-130 temel alınarak geliştiriliyor.

Modernizasyon kapsamında uçağın temel gövde yapısı ve motorları korunurken, muharebe kabiliyetlerini artıracak radar, elektro-optik algılama, haberleşme ve kendini koruma sistemleri entegre ediliyor. Böylece Yak-130M’nin yalnızca ileri seviye pilot eğitimi için değil, belirli operasyonel görevlerde hafif taarruz uçağı olarak da kullanılması hedefleniyor.

Bu yaklaşım, mevcut eğitim uçağı altyapısının mümkün olduğunca korunarak daha geniş bir görev yelpazesine sahip platform elde edilmesini öngörüyor. Bununla birlikte, Yak-130M’nin gerçek muharebe performansı ve modern hava savunma sistemlerine karşı dayanıklılığı, test sonuçları ve operasyonel kullanım verileriyle değerlendirilebilecek.

BRLS-130R radarı ve gelişmiş hedef tespit kabiliyeti

Yak-130M’nin en önemli yenilikleri arasında BRLS-130R radar sistemi bulunuyor. Rus kaynakları tarafından aktif elektronik taramalı dizi (AESA) radar olarak tanımlanan sistemin, uçağın hedef tespit ve takip yeteneklerini geliştirmesi amaçlanıyor.

Radarın yanı sıra platforma KSS-130 haberleşme kompleksi ve SOLT-130K elektro-optik sistemi entegre ediliyor. SOLT-130K; gündüz kamerası, termal görüntüleme cihazı ve lazer hedef işaretleyicisini bir araya getiriyor. Bu donanım, uygun mühimmatlarla birlikte kullanıldığında pilotun hem görsel hem de termal görüntüler üzerinden hedefleri belirlemesine ve lazer güdümlü silahların kullanımına yönelik hedef işaretlemesi yapmasına imkân sağlayabilir.

Uçağın kendini koruma donanımı arasında ise pod biçiminde taşınan President-S130 sistemi yer alıyor. Sistemin elektronik harp ve diğer savunma alt bileşenlerine ilişkin ayrıntılı teknik özellikleri kamuoyuna açıklanmış değil.

Bu sensör ve savunma sistemlerinin birlikte kullanılması, Yak-130M’nin gündüz ve gece görev yapabilmesini, farklı hava koşullarında hedeflere angaje olabilmesini ve daha geniş bir mühimmat yelpazesinden yararlanabilmesini hedefliyor.

İHA avcılığı ve güdümlü mühimmat kullanımı

Rusya, Yak-130M’yi yalnızca eğitim ve hafif taarruz görevleriyle sınırlı olmayan, insansız hava araçlarına karşı da kullanılabilecek bir platform olarak tanıtıyor.

Rus devlet savunma sanayii kuruluşu Rostec, 2025 yılında ilk prototipin tanıtımı sırasında uçağın insansız hava araçlarını önleme kabiliyetine sahip olmasının planlandığını açıklamıştı. Bu çerçevede Yak-130M’nin havadan havaya füzeler taşıması, uydu güdümlü ve lazer güdümlü bombalar kullanması öngörülüyor.

Havadan havaya füze entegrasyonu, uçağın belirli İHA türlerine karşı önleme görevlerinde kullanılmasını mümkün kılabilir. Ancak bu kabiliyetin etkinliği; hedefin hızı, irtifası, radar kesit alanı, uçağın sensör performansı ve kullanılacak füzenin özellikleri gibi faktörlere bağlı olacak.

Özellikle düşük maliyetli İHA’ların yaygınlaşması, daha pahalı savaş uçaklarının bu hedeflere karşı kullanılmasının maliyet etkinliğini tartışmalı hâle getiriyor. Yak-130M’nin bu alandaki potansiyeli, uygun hedeflere karşı daha düşük maliyetli bir önleme seçeneği sunabilmesine dayanıyor. Bununla birlikte, platformun hangi İHA sınıflarına karşı etkili olabileceği ve görev başına maliyet avantajı sağlayıp sağlamayacağı henüz bağımsız operasyonel verilerle doğrulanmış değil.

Test programının geçmişi

Yak-130M projesi, Yakovlev tarafından Ağustos 2024’te Moskova yakınlarında düzenlenen Army-2024 forumunda maket üzerinden tanıtılmıştı. Şirket, modernizasyonun temel amaçlarından birinin uçağın uluslararası pazardaki rekabet gücünü artırmak olduğunu açıklamış ve program kapsamında üç test uçağı üretileceğini duyurmuştu.

İkinci prototip Ekim 2025’te hangardan çıkarılırken ilk prototip, 25 Haziran 2026’da ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Yaklaşık 50 dakika süren bu uçuşta Aleksandr Guskov ile test pilotu Andrey Voropaev görev yaptı.

Üçüncü prototipin uçuş testlerine katılması, farklı sistemlerin ve görev konfigürasyonlarının değerlendirilmesi açısından programın ilerlemesine katkı sağlayabilir. Bununla birlikte, üç prototipin hangi test görevlerini paylaşacağına ilişkin ayrıntılı bir takvim açıklanmadı.

Vietnam için 18 uçaklık sözleşme gündemde

Yak-130M için adı açıklanan ilk potansiyel ihracat müşterisi Vietnam oldu. İrkutsk Havacılık Fabrikası Başkanı Andrey Soynov, Temmuz 2026’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in ziyareti sırasında 18 adet Yak-130M için sözleşme imzalama sürecinin yürütüldüğünü belirtmişti.

Bu açıklama, Yak-130M programının yalnızca Rusya’nın kendi ihtiyaçlarına yönelik bir modernizasyon projesi olarak görülmediğini, ihracat pazarında da konumlandırılmak istendiğini gösteriyor. Ancak sözleşmenin nihai durumu, teslimat takvimi ve uçakların hangi konfigürasyonda tedarik edileceği konusunda daha fazla ayrıntıya ihtiyaç bulunuyor.

Vietnam’a yönelik 18 uçaklık planın kesinleşmesi hâlinde Yak-130M, Rusya’nın eğitim uçağı tabanlı hafif muharip uçaklarını ihraç etme stratejisinde önemli bir yer edinebilir.

Değerlendirme: Rusya, maliyet etkin muharip uçak pazarını hedefliyor

Yak-130M modernizasyonu, Rusya’nın mevcut platformlardan daha fazla operasyonel kabiliyet elde etme ve bunları ihracat pazarında rekabetçi bir ürün olarak sunma yaklaşımının örneklerinden biri. Yeni radar, elektro-optik sistemler, güdümlü mühimmat ve kendini koruma donanımı, Yak-130’un görev kapsamını genişletmeyi amaçlıyor.

Bununla birlikte Yak-130M, yüksek performanslı çok rollü savaş uçaklarının doğrudan alternatifi olarak değerlendirilmemeli. Ses altı hız, platformun temel tasarımı ve açıklanmayan bazı performans verileri, görev yapabileceği tehdit ortamlarını ve operasyonel sınırlarını belirleyecek.

Uçağın öne çıkabileceği alanlar; pilot eğitimi, düşük ve orta yoğunluklu çatışmalarda hafif taarruz görevleri ve uygun tehdit ortamlarında İHA önleme faaliyetleri olabilir. Programın başarısı ise yalnızca prototip testlerinin tamamlanmasına değil, silah sistemlerinin entegrasyonuna, radar ve savunma sistemlerinin gerçek performansına, üretim maliyetlerine ve ihracat sözleşmelerinin hayata geçirilmesine bağlı olacak.

Kaynak: M5, Defence Blog.