Çekya, F-35 savaş uçakları için bileşenler üretecek

Çek savunma ve havacılık şirketi Ray Service, ABD’nin F-35 Lightning II savaş uçakları için kablo sistemleri ve ilgili elektrik bileşenleri üretmeye hazırlanıyor.

Stare Mesto merkezli şirket, F-35 programındaki üretim faaliyetlerine geçebilmek için özel üretim teknolojilerini devreye alırken ilk prototiplerin imalatına da başladı.

Şirketin Üst Yöneticisi (CEO) Jakub Gabriel, Çek basınına yaptığı açıklamada üretim altyapısının oluşturulmaya başlandığını ve ilk parçaların kalite kontrol süreçlerinden geçirildiğini belirtti.

Seri üretim 2027 sonunda başlayacak

Ray Service şu anda F-35 programı kapsamında kullanılacak üretim teknolojilerini uygulamaya geçiriyor. İlk aşamada üretilecek prototipler, seri üretim öncesinde gerekli kalite ve güvenilirlik kontrollerinden geçirilecek.

Şirketin F-35 bileşenlerinde tam ölçekli seri üretime 2027 yılının sonunda geçmesi planlanıyor.

Savaş uçaklarında kablo sistemleri yalnızca elektrik enerjisinin aktarılması açısından değil, aviyonik sistemler, sensörler, uçuş kontrol birimleri, haberleşme sistemleri, görev bilgisayarları ve diğer elektronik alt sistemler arasındaki veri ve güç bağlantılarının sürdürülebilmesi açısından kritik öneme sahip.

F-35 gibi çok yüksek seviyede elektronik entegrasyona sahip bir platformda kablo ve bağlantı elemanlarının elektromanyetik uyumluluk, titreşim, sıcaklık değişimleri, nem ve uzun süreli operasyon koşullarına karşı yüksek dayanıklılık göstermesi gerekiyor.

Ray Service’in savunma sanayii deneyimi

Ray Service’in F-35 programına dahil edilmesi, şirketin mevcut savunma ve havacılık üretim kabiliyetlerinin üzerine yeni bir kapasite eklemesi anlamına geliyor.

Şirket halihazırda Alman Leopard 2 ana muharebe tankları için kablo, kontrol birimleri ve elektronik sistemler üretiyor. Bunun yanında ABD yapımı AH-1Z Viper ve UH-1Y Venom helikopterlerinde kullanılan çeşitli elektrik ve elektronik bileşenlerin tedarik zincirinde de yer alıyor.

Bu deneyim, Ray Service’in askeri platformlarda yüksek güvenilirlik gerektiren elektrik ve elektronik sistemlerin üretiminde belirli bir altyapıya sahip olduğunu gösteriyor.

F-35 programına girilmesiyle şirketin üretim süreçlerinde daha yüksek hassasiyet, izlenebilirlik ve kalite güvence standartlarını karşılaması gerekecek.

F-35 üretim zinciri Avrupa’ya yayılıyor

Ray Service’in programa dahil olması, F-35 tedarik zincirinin Avrupa’daki ülkeler arasında daha geniş bir üretim ağı oluşturduğunu da gösteriyor.

F-35 programında ana platform üretiminin yanı sıra motor, elektronik, yapısal parçalar, kablolama ve çeşitli alt sistemlerin farklı ülkelerdeki şirketler tarafından üretilmesi, kullanıcı ülkelerin savunma sanayilerinin programa doğrudan dahil olmasına imkan sağlıyor.

Çekya henüz F-35’in nihai montajını gerçekleştiren ülkeler arasında bulunmuyor. Ancak yerli şirketlerin programın alt yüklenici ağına dahil edilmesi, ülkenin savaş uçağı tedarikini yalnızca hazır uçak alımı şeklinde gerçekleştirmek yerine sanayi katılımıyla desteklemesine olanak sağlıyor.

Bu model aynı zamanda F-35 filosunun onlarca yıl boyunca sürdürülecek bakım, onarım ve lojistik faaliyetleri açısından yerel sanayi kapasitesinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Finlandiya F135 motorunda üretim aşamasına geçti

F-35 programının Avrupa’daki sanayi ayağının bir diğer önemli örneği Finlandiya’da görülüyor.

Finlandiya merkezli Patria, F-35A savaş uçaklarında kullanılan Pratt & Whitney F135 motorunun ilk yerel montajını başarıyla tamamladı. Anlaşma kapsamında motorların 2025-2030 döneminde Finlandiya’da monte edilmesi planlanıyor.

2030 yılından itibaren ise Patria’nın F135 motorları için bakım, onarım, revizyon ve modernizasyon faaliyetlerini üstlenmesi öngörülüyor.

Bu faaliyetlerin Finlandiya’nın F-35A filosunun hizmet ömrü boyunca sürdürülmesi planlanıyor. Söz konusu filonun 2060’lı yıllara kadar hizmette kalması bekleniyor.

F-35 programında uzun vadeli sanayi katılımı

Çekya’nın kablo sistemleri üretimi ile Finlandiya’nın F135 motor faaliyetleri farklı alanlarda gerçekleşse de iki örnek F-35 programının yalnızca uçak tedarikinden ibaret olmadığını ortaya koyuyor.

F-35 kullanıcıları açısından programın önemli unsurlarından biri, savaş uçaklarının onlarca yıllık hizmet ömrü boyunca ihtiyaç duyacağı bakım, parça üretimi, elektronik sistem desteği ve motor faaliyetlerinde ulusal sanayilerin belirli ölçülerde rol alabilmesi.

Ray Service’in 2027 sonunda başlaması planlanan seri üretimi de Çek savunma sanayiinin bu küresel tedarik zincirindeki konumunu güçlendirecek yeni bir adım olarak değerlendiriliyor.

Kaynak: M5, Militarnyi