Savunma Haberleri

Libya’nın petrol üretememesi dünya piyasalarını nasıl etkiliyor?

Libya’da darbeci General Halife Hafter’in petrol üretimini engellemesi sonucunda ülkenin yıl başından bu yana kaybı 6 milyar doları aştı. Libya’nın piyasadan uzaklaştırılmasının etkilerini konunun uzmanlarına sorduk.

Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünün (OPEC) üyesi ve Afrika’da keşfedilmiş en fazla gaz rezervine sahip Libya, yıl başından bu yana darbeci general Halife Hafter’in petrol ihracatına yönelik engellemelerinden dolayı 6 milyar doları aşan bir kayba uğradı.

OPEC’in verilerine göre, ülkenin petrol üretimi, 2019’da yaklaşık 1,1 milyon varil seviyesindeyken, 2020’de 80 bin varile düştü.

TRT Haber’den Ola Karakurt’un haberine göre, Libya’nın dışındaki diğer petrol üretici ülkelerin de gelirinde bu süre zarfında petrol fiyatlarının çökmesiyle büyük düşüş yaşandı. Ancak bu düşüşün arkasındaki sebepler Libya’dakinden farklıydı.

Koronavirüs pandemisi (COVID-19) ve bunun sonucunda küresel piyasalardaki petrole yönelik talebin düşmesi, Suudi Arabistan’ın vanalarını açarak fiyatları sert bir şekilde aşağıya doğru çekmesi, petrol fiyatına büyük bir darbe indirmişti. Öyle ki varil fiyatı 20 doların altını görmüştü.

OPEC+ ülkelerinin üretimi kısmak için nisan ayında yeni bir anlaşmaya varması ve dünyada koronavirüs ile mücadele sürecinde normalleşmelerin başlaması, petrol fiyatlarında toparlama medyana getirdi.

Petrol varilinin 40 doların üstüne çıktığı son günlerde, Libya Ulusal Petrol Kurumu (NOC), ülkede petrol üretiminin yeniden artırılması için ciddi çabaların olduğunu duyurmuştu. Uluslararası toplumca meşruiyeti kabul edilen Ulusal Mutabakat Hükümetine (UMH) bağlı kurum, bu konuda bölge ülkeleriyle yürütülen müzakerelerden umutlu olduğunu ifade etmişti.

Peki Libya’da petrol üretiminin engellenmesinin dünya piyasalarına ne gibi yansımaları oldu? Bundan faydalanan taraflar var mı?

Kocaeli Üniversitesi Öğretim Üyesi ve SETA Enerji Uzmanı Dr. Yunus Furuncu ile eski Libya Yatırım Kurumu Başkanı Dr. Muhsin Dureyce TRT Haber’in sorularını yanıtladı.

İşte soru ve cavaplar:

Libya yaklaşık 1,1 milyon varil petrol üreten bir ülkeydi. 2020’nin başında Hafter’in talimatıyla petrol sahalarındaki vanalar kapatıldı ve ülkenin petrol gelirleri hızlı bir şekilde düştü. Libya’nın uğradığı maddi kayıp milyarlarca dolarla ifade ediliyor. Libya’nın enerji piyasasından uzaklaştırılması bu piyasaya ve fiyatlara bir etkisi oldu mu?

Yunus Sabuncu: Petrol fiyatları son zamanlarda çok esnek bir eğilim içerisindeydi. Bir anda 5-10 hatta 20 dolarlık yükselişler veya inişler yaşanıyor. Ama son zamanlarda küresel ekonomideki büyümenin yavaşlamasıyla beraber petrol fiyatları çok fazla düşmeye başladı.

Kocaeli Üniversitesi Öğretim Üyesi ve SETA Enerji Uzmanı Dr. Yunus Furuncu

[Kocaeli Üniversitesi Öğretim Üyesi ve SETA Enerji Uzmanı Dr. Yunus Furuncu]

COVID-19 salgınından dolayı talebin çok hızlı bir şekilde düşmesi sonucunda negatif fiyatları gördük. Bu pandemiden önceki piyasalara baktığımızda yaklaşık 100 milyon varillik bir üretim olduğunu söyleyebiliriz. Libya’nın bu piyasadaki payı yaklaşık yüzde 1. Bundan dolayı Libya’da petrol üretiminin durması, küresel piyasaya büyük bir etkisi olmadı. Çok cüzi bir etkisi olmuş olabilir. Bu, genel itibarıyla başta Rusya ve Suudi Arabistan olmak üzre piyasadaki diğer büyük aktörlerin işine yarıyor.

Petrol üretememenin, dünya piyasasından ziyade Libya’nın ekonomisine büyük yansımaları oldu. Çünkü Libya ihracatının yüzde 90’ı petrolden oluşuyor.

Varil fiyatı ortalama 50 dolar iken Libya’nın petrolden geliri yaklaşık 14-17 milyar dolar seviyesindeydi. Ülke ekonomisi böyle bir gelirden mahrum oldu.

Muhsin Dureyce: Libya’da petrol üretiminin istikrarsız olması, sürekli bir vana kaptma-açma durumunun ortaya çıkması ve bu durumun bazen uzun süreler sürmesi, ülkenin itimatsız bir ham petrol kaynağı olarak değerlendirilmesine neden oldu. Bu, Libya petrolunun piyasa fiyatından 1-2 dolar daha düşük bir fiyatla satılmasına neden oldu.

Eski Libya Yatırım Kurumu Başkanı Dr. Muhsin Dureyce.

[Eski Libya Yatırım Kurumu Başkanı Dr. Muhsin Dureyce.]

Libya petrolüne olan talep ve bu petrolün küresel piyasadaki önemi, piyasanın genel durumuyla ilgili olarak değişmekte. Küresel piyasada talebin ve dolayısıyla fiyatların da yüksek olduğu dönemlerde Libya petrolüne olan ilgi artıyor. Çünkü, Libya petrolünün arz mekanizmasına katılması fiyatların yükselmesini engelliyor.

Küresel piyasadaki talebin ve dolayısıyla fiyatların düştüğü dönemlerde ise Libya petrolünün önemi azalıyor.

Koronavirüs pandemisi, küresel piyasada azalan talep ve Suudi Arabistan’ın aşırı üretim politikası etkisiyle mart ve nisan aylarında petrol fiyatlarında büyük bir düşüş yaşandı, varil fiyatı 20 doların altına inmişti. Bugün ise varil 40 dolar civarında… Libya’daki üretimin engellenmesi hangi üreticilerin işine yaradı? Libya’nın ana ihraç piyasası neresiydi? Şimdi o müşteriler petrolü hangi ülkelerden ithal ediyor?

Yunus Furuncu: Burada hangi firmalar Libya petrolünü işliyor ve satıyor sorusu önem arz ediyor. Baktığımız zaman İtalyan Eni Firması ve Fransız Total şirketi ön plana çıkıyor.

Ülkedeki petrol üretememe sorunu, petrolü kimin yöneteceğiyle ilgili. Petrolden ziyade ülkenin başındaki yönetimin kime yakın olacağı ile ilgili bir mücadele yaşanıyor. BAE, Suudi Arabistan ve Mısır, ülkenin Hafter tarafından yönetilmesini istiyor çünkü bu durumda Libya ile müttefiklik ililişkileri daha iyi gidecek. Bundan dolayı mevcut UMH hükümetine petrol sattırmayarak ekonomik olarak zayıflatmaya çalışıyorlar.

Burada önemli bir nokta var. Libya 1 milyon varil üretiyor olabilir ancak dünya küresel rezervine baktığımızda Libya bu rezervin yüzde 4’üne sahip. Dolayısıyla ortalama olarak üretim 4 milyona kadar çıkabilir.

Bu, varil ortalama fiyatının 50 dolar olarak baz alındığında 60 milyar dolarlık bir gelire tekabül ediyor. Ülkenin doğal gaz bakımından da zengin olduğunu unutmamak gerek. Henüz keşfedilmemiş kaynaklarının olabileceğini de düşünürsek, aslında Libya’nın mevcut petrol üretiminin ötesinde, sahip olduğu rezervler açısından önemli bir ülke.

İlgili Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Back to top button
Close
Close