Japonya, İngiltere ve İtalya, GCAP sözleşmesini uzattı
Japonya, Birleşik Krallık ve İtalya, Birleşik Krallık’ın geciken savunma harcama planının yarattığı finansman belirsizliğinin aşılmasının ardından Küresel Muharebe Hava Programı (GCAP) kapsamındaki sözleşmeyi 2027 yılı sonuna kadar uzatma kararı aldı.
Nikkei’nin haberine göre, Nisan ayından bu yana yalnızca geçici köprü finansmanıyla sürdürülen altıncı nesil savaş uçağı programı, böylece uzun vadeli bir mali çerçeveye kavuşmuş oldu.
Söz konusu uzatma, Birleşik Krallık’ın savunma bütçesi taahhütlerini ortaya koyan Defence Investment Plan (Savunma Yatırım Planı) belgesinin planlanan takvimde yayımlanmaması nedeniyle ortaya çıkan krizi sona erdirdi. Belgenin yayımlanmasıyla birlikte üç ülke, programı 2027 yılına kadar kapsayacak yeni sözleşmeye onay verebildi. Böylece, 2027 yılı bitmeden ilk uçuşunu gerçekleştirmesi planlanan teknoloji gösterim uçağının geliştirme takvimi de korunmuş oldu.
Programın önemi
GCAP, günümüzde dünyanın en iddialı askeri havacılık projelerinden biri olarak öne çıkıyor. Program kapsamında Birleşik Krallık, İtalya ve Japonya; mevcut Eurofighter Typhoon ile Japon Hava Öz Savunma Kuvvetleri envanterindeki Mitsubishi F-2 savaş uçaklarının yerini alacak altıncı nesil bir savaş uçağını ortaklaşa tasarlamayı, geliştirmeyi ve üretmeyi hedefliyor.
Program, Aralık 2022’de üç ülke liderlerinin imzaladığı anlaşmayla resmen başlatıldı. Bir yıl sonra ise savunma bakanlarının imzaladığı sözleşmeyle GCAP International Government Organisation (GIGO) adı verilen uluslararası hükümetler arası kuruluş oluşturularak program hukuki statü kazandı. Operasyonel savaş uçağının 2035 yılında hizmete girmesi hedefleniyor. Özellikle Japonya açısından bu tarih kritik önem taşıyor çünkü Mitsubishi F-2 filosunun planlanan emeklilik takvimiyle örtüşüyor.
Edgewing geliştirme çalışmalarını yürütüyor
GCAP’ın tasarım ve geliştirme faaliyetleri, Haziran 2025’te İngiltere’nin Reading kentinde kurulan Edgewing adlı ortak girişim tarafından yürütülüyor. Şirketin hisseleri eşit oranlarda Birleşik Krallık’tan BAE Systems, İtalya’dan Leonardo ve Mitsubishi Heavy Industries ile Japon Havacılık Sanayii Derneği tarafından desteklenen Japan Aircraft Industrial Enhancement Co. arasında paylaştırılmış durumda.
Edgewing’in ilk geliştirme sözleşmesini 2025 yılı sonunda alması planlanıyordu. Ancak Birleşik Krallık’ın Savunma Yatırım Planı’nı zamanında yayımlayamaması nedeniyle bu süreç 2 Nisan 2026’ya ertelendi. Şirket, yalnızca Haziran 2026 sonuna kadar geçerli olacak 686 milyon sterlin (yaklaşık 907 milyon dolar) değerindeki üç aylık geçici bir sözleşmeyle faaliyetlerini sürdürmek zorunda kaldı.
Finansman belirsizliğinin boyutu, BAE Systems yöneticisi Herman Claesen’in yaptığı açıklamayla daha da netleşti. Claesen, uzun vadeli sözleşme sağlanmaması halinde BAE Systems, Rolls-Royce ve Leonardo bünyesinde GCAP üzerinde çalışan 4 binden fazla mühendisin farklı projelere kaydırılabileceği uyarısında bulundu. Nitelikli havacılık mühendislerinin elde tutulmasının kritik olduğuna dikkat çeken Claesen, Avrupa’nın onlarca yılda oluşturduğu savaş uçağı sanayi altyapısının dağılması halinde kısa sürede yeniden oluşturulmasının mümkün olmayacağını vurguladı.
Bu süreçte İtalya da programın konsept ve değerlendirme aşamasına ilişkin maliyet tahminini 18,6 milyar avroya (yaklaşık 21,2 milyar dolar) yükseltti. Bu rakam, Roma yönetiminin parlamentoya ilk açıkladığı bütçenin yaklaşık üç katına ulaştı.
Yeni ortaklar gündemde
Birleşik Krallık hükümeti, 13 Haziran 2026’da yaptığı açıklamada, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin Londra ziyareti sırasında uluslararası kapsamlı sözleşmenin ay sonuna kadar imzalanacağını duyurmuştu. Nikkei’nin aktardığı son gelişmeyle birlikte, Savunma Yatırım Planı’nın yayımlanmasının ardından 2027 sonuna kadar uzatılan yeni sözleşme de resmiyet kazanmış oldu.
Birleşik Krallık’ın 2021 yılından bu yana GCAP için yaklaşık 2 milyar sterlin kaynak ayırdığı, buna ilave olarak yaklaşık 6 milyar sterlinlik yeni finansman hazırlığında olduğu belirtiliyor. Ancak bu kaynağın serbest bırakılabilmesi için gerekli resmi bütçe onayının gecikmesi, programın uzun vadeli geliştirme sözleşmeleri yerine peş peşe geçici finansman paketleriyle ilerlemesine neden oldu.
Öte yandan GCAP, kurucu üç ülkenin dışında da ilgi görüyor. Kanada, 2026 yılı Mart ayında gözlemci ülke olarak programa katılırken, Fransa ve İspanya ile birlikte yürüttüğü FCAS programında sorunlar yaşayan Almanya da GCAP’ı alternatif olarak değerlendiriyor. Suudi Arabistan da programa katılma isteğini sürdürürken, Japonya ise yeni ortakların kabul edilmesinin 2035 hedefini geciktirmesine kesin olarak karşı çıkıyor.
2027 yılı sonundan önce ilk uçuşunu gerçekleştirmesi planlanan teknoloji gösterim uçağı, yaklaşık 40 yıl sonra Birleşik Krallık’ın geliştirdiği ilk savaş uçağı prototipi olacak. Platformda gelişmiş düşük görünürlük tasarımı, yeni nesil sensörler, elektronik harp sistemleri ve Eurofighter Typhoon’un ötesine geçen gelişmiş motor teknolojileri test edilecek.
Kaynak: M5, Nikkei
