İsveç ve Ukrayna’dan Gripen E savaş uçakları için anlaşma

İsveç ile Ukrayna, Ukrayna Hava Kuvvetleri için Gripen E savaş uçaklarının tedarikini kapsayan bir anlaşma imzaladı. Teslimatların 2029 yılının başında başlaması planlanıyor.

Anlaşma, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile İsveç Başbakanı Ulf Kristersson’un katılımıyla düzenlenen törende imzalandı. Anlaşma kapsamında Ukrayna yalnızca savaş uçaklarını değil, aynı zamanda modern bir savaş uçağı filosunun işletilmesi için gerekli ekipman, lojistik destek ve teknik bakım paketini de teslim alacak. Ukraynalı pilotlar ile teknik personelin ise uçakların envantere girmesi öncesinde İsveç’te eğitimlerine başladığı bildirildi.

Bu anlaşma, İsveç’in daha önce açıkladığı 16 adet Gripen C/D savaş uçağını hibe etme planından ayrı yürütülüyor. Söz konusu bağışın teslimatlarına 2027 yılının başında başlanması öngörülüyor. İsveç Hava Kuvvetleri’nin aktif envanterinden sağlanacak uçaklar, ülkenin yaklaşık 94 operasyonel Gripen C/D filosunun yaklaşık altıda birine, yani bir taktik filoya karşılık geliyor.

Hibe edilecek Gripen C/D uçakları, NATO standardı mühimmat entegrasyonu, Link 16 taktik veri bağı ve Batı standardı Dost-Düşman Tanıma (IFF) sistemleriyle birlikte teslim edilecek. İsveç hükümeti, bu paketin yaklaşık 25,2 milyar İsveç kronu (2,7 milyar dolar) değerindeki Ukrayna’ya yönelik 22’nci askeri destek paketinin parçası olduğunu açıkladı.

Gripen E daha gelişmiş kabiliyetler sunuyor

Ukrayna’nın satın almayı planladığı Gripen E, bağışlanacak Gripen C/D’lerden tamamen farklı ve daha yeni bir nesli temsil ediyor. Gripen E; gelişmiş AESA radarı, önemli ölçüde güçlendirilmiş elektronik harp sistemleri, daha uzun menzilli silah entegrasyonu ve eski RM12 motorunun yerine kullanılan General Electric F414 motoruyla daha yüksek itki gücü sunuyor.

28 Mayıs 2026’da düzenlenen ortak basın toplantısında konuşan Zelenski, Gripen E’nin elektronik sistemlerini ABD üretimi F-35 ile benzer seviyede gelişmiş olarak nitelendirdi.

Zelenski, “Ukrayna için özellikle bir Gripen filosundan bahsediyoruz ve bu bizim için son derece önemli bir destek.” ifadelerini kullandı.

Finansman AB kredisiyle sağlanacak

Ukrayna’nın Gripen E alımı, Avrupa Birliği’nin 23 Nisan 2026’da onayladığı 90 milyar avroluk Ukraine Support Loan (Ukrayna Destek Kredisi) kapsamında finanse edilecek.

İsveç hükümetinin açıkladığı rakamlara göre Ukrayna, bu fondan 2,5 milyar avroyu (yaklaşık 2,8 milyar dolar) en fazla 20 adet Gripen E/F savaş uçağı alımına ayırmayı planlıyor. Ancak Militarnyi’nin haberinde imzalanan anlaşmanın 16 uçağı kapsadığı ve teslimatların 2029’da başlayacağı belirtilirken, Kristersson daha önce 20 uçak ve 2030 teslimat takviminden söz etmişti. Taraflar arasındaki bu sayı ve takvim farklılığına ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Saab da Mayıs ayındaki açıklamasında hükümetler arası görüşmelerin sürdüğünü ve nihai sözleşmenin henüz imzalanmadığını duyurmuştu.

Ukrayna’nın ihtiyaçlarına uygun tasarlandı

Gripen’in Ukrayna için öne çıkan en önemli özelliklerinden biri, zorlu savaş koşullarına uygun operasyon konseptiyle geliştirilmiş olması. İsveç, JAS 39 Gripen’i Soğuk Savaş döneminde Sovyet saldırıları sonucunda hava üslerinin kullanılamaz hale gelmesi senaryosuna göre tasarladı. Bu kapsamda uçak; kısa pistlerden, otoyollardan ve geçici iniş-kalkış alanlarından faaliyet gösterebiliyor ve küçük bakım ekipleri tarafından kısa sürede yeniden göreve hazırlanabiliyor.

Bu konsept, Rusya’nın uzun menzilli füze ve İHA saldırıları nedeniyle sabit hava üslerinin sürekli tehdit altında olduğu Ukrayna’nın mevcut operasyonel ihtiyaçlarıyla büyük ölçüde örtüşüyor.

Gripen’i uçurma deneyimine sahip Ukraynalı pilot Vadym Voroshylov (çağrı adı “Karaya”), motor hava alıklarının gövdenin yan tarafında bulunmasının hasar görmüş pistlerde yabancı cisim emme riskini azalttığını belirtti.

İngiltere merkezli Royal United Services Institute (RUSI) askeri uzmanlarından Peter Layton ise Gripen’in dayanıklılık konseptinin İkinci Dünya Savaşı sonrasında geliştirilen İsveç hava savunma doktrinine dayandığını ifade etti. Saab ve Voroshylov’a göre Gripen, ideal şartlarda yaklaşık 10 dakika içinde yeniden yakıt ikmali yapılıp silah yüklenerek ikinci sortiye hazır hale getirilebiliyor. Bu da daha küçük filoların gün içerisinde çok daha fazla sorti üretmesine imkan tanıyor.

Uzun vadeli hedef 100’den fazla Gripen

İsveç ile Ukrayna arasındaki Gripen iş birliği, 22 Ekim 2025’te Stockholm’de imzalanan niyet mektubuna dayanıyor. Söz konusu belgede Ukrayna’nın uzun vadede 100 ila 150 adet Gripen E savaş uçağı tedarik etmeyi hedeflediği belirtilmişti. Böyle bir siparişin gerçekleşmesi halinde bu, Saab tarihinin açık ara en büyük ihracat sözleşmesi olacak.

Ukraynalı iki savaş pilotu da 2023 yılının Ağustos ve Eylül aylarında Gripen ile test uçuşları gerçekleştirerek uçağın kullanım konsepti ve uçuş performansına ilişkin olumlu değerlendirmelerde bulunmuştu. Ancak o dönemde alımı finanse edecek kaynak bulunmuyordu.

Bugün Ukrayna’nın Batılı savaş uçağı filosu, farklı ülkelerden hibe edilen sınırlı sayıdaki platformlardan oluşuyor. Envanterde Danimarka, Norveç ve Hollanda’nın bağışladığı F-16AM+ savaş uçaklarının yanı sıra Fransa tarafından teslim edilen sınırlı sayıdaki Mirage 2000-5F bulunuyor. Ukraynalı yetkililer, Gripen’in ülkenin mevcut operasyonel ihtiyaçlarına bu platformlardan daha uygun olduğunu değerlendiriyor.

Teslim edilecek uçak sayısı 16 veya 20, teslimat tarihi ise 2029 ya da 2030 olarak netleşsin ya da netleşmesin, Gripen anlaşması Ukrayna’nın farklı ülkelerden bağışlanan karma filo yapısından çıkarak ortak NATO standartlarına sahip tek tip bir savaş uçağı filosu oluşturma yönündeki ilk somut adımı olarak değerlendiriliyor.

Kaynak: M5, Militarnyi