Türk savunma sanayii, gemi inşa projelerinde son dönemde gaza basmış durumda. Hâlihazırda Türk tersanelerinde 38 geminin inşası eş zamanlı inşası sürüyor.
Her biri kendi içerisinde zorlu proje yönetimi ve tedarik zinciri planlaması içeren gemi inşa projelerinde bu denli sayıda geminin eş zamanlı şekilde inşa ediliyor olması, Türk savunma sanayiinin ulaştığı seviyenin bariz bir göstergesi niteliğinde.
Bu inşa yeteneği, sadece Türk Deniz Kuvvetleri ihtiyaçlarına indirgenemeyecek seviyede. Türk tersaneleri artık dünya donanmalarının da gerek destek gerek muharip seviyedeki gemi ihtiyaçlarını karşılayacak seviyede. Bu seviye, son dönemde; Pakistan, Ukrayna ve Malezya’ya MİLGEM ihracı, Romanya ile imzalanan Açık Deniz Karakol Gemisi sözleşmesi, Portekiz ile imzalanan Denizde İkmal ve Lojistik Destek Gemisi projesi ve son olarak Endonezya ile imzalanan iki adet İ sınıf fırkateyn sözleşmeleri ile taçlandırıldı.
Peki bu seviyelere nasıl gelindi?
Türkiye, 2000’li yılların başlarından 2020’li yılların başına kadar orta seviyede çeşitli platformlar tedarik etti. Gerek yurt dışından gerekse yerli tersaneler üzerinden Türk donanmasına çeşitli tedarikler gerçekleştirildi.
2020’li yıllardan sonra ise Millî Uçak Gemisi (MUGEM), Tepe Sınıfı (TF-2000) Muhribi, MİLGEM İstif Sınıfı Fırkateyn, Açık Deniz Karakol Gemisi, Millî Denizaltı (MİLDEN), Millî Hücumbot, Millî Mayın Avlama Gemisi, LST ve LCT Amfibi Gemileri, Millî Muharebe Destek Gemisi, Okul Gemisi, Lojistik Destek ve Kıyı Römorkörü, İnsansız Deniz Araçlarını içeren pek çok platformun inşası başladı ve bazıları envanterdeki yerini aldı.
Hâlihazırda da;
1 adet MUGEM, 1 adet Tepe Sınıfı Muhrip, 1 adet MİLDEN, 7 adet İ Sınıfı Fırkateyn, 10 adet Açık Deniz Karakol Gemisi, 4 adet REİS Sınıfı Denizaltı, 1 adet Millî Hücumbot, 1 adet Yeni Nesil Mayın Avlama Gemisi, 7 adet Yeni Tip Çıkarma Gemisi, 4 adet Kıyı Römorkörü ve 1 adet Okul Gemisi olmak üzere 38 geminin inşası sürüyor.
Gemi inşa projelerine ayrılan kaynak arttı
Millî Savunma Bakanlığı (MSB) Kaynaklarından alınan bilgiye göre Deniz Kuvvetlerinin modernizasyon bütçesinden gemi inşa projeleri için harcanan oran, 2014-2020 yılları arasında %0,15 ile %4,93 arasında değişmekteydi. 2021 yılından itibaren ise bu oran kademeli olarak %26’ya, oradan da %52’ye çıkarıldı. Önümüzdeki yıllarda bu oranın daha da artması bekleniyor.
İhtiyaç fazla, kaynak yetersiz
Modern deniz platformlarının temel handikaplarından biri yüksek maliyetleri. Gemilere konulan modern sensör ve silah sistemleri bu maaliyette önemli bir yer tutuyor. Özellikle TEPE sınıfı muhribin sahip olduğu sensör ve silah sistemlerinin yetenekleri ve geminin doluluğu, MUGEM’in hem kendi büyüklüğü hem de üzerine konulacak hava araçları ile birlikte dev bir proje olması, her bir İ sınıfı fırkateynin donatımı ve dahi denizaltı inşa maliyetleri düşünülünce Deniz Kuvvetleri bütçesinin tamamı ve dahi ek kaynaklar (Savunma Sanayii Destekleme Fonu gibi) kullanılsa dahi bütçe yetersiz kalıyor.
Kaynak yaratmak için ihracat şart
Türk savunma sanayiide, kaynak sorununa çözüm olarak Türk Deniz Kuvvetlerinin ihtiyaçlarında bir aksama olmayacak şekilde çoklu sayıda gemi inşa projesi başlatıp, dost ülkelerin ihtiyaçlarının da aynı anda başlanan çoklu inşa programı ile karşılamayı hedefledi. Nitekim bu planlama başarılı oldu ve son olarak Katar’ın başkenti Doha’da düzenlenen DIMDEX 2026 Savunma Fuarı’nda TAIS Shipyard ile Barzan Holding arasında Endonezya’ya iki adet fırkateyn satışına yönelik MoU (Memorandum of Understanding), yani mutabakat zaptı imzalandı. Katar tarafı, anlaşmanın toplam bedelinin yaklaşık 1 milyar dolar olduğunu bildirdi.
İ sınıfı fırkateynlerin Deniz Kuvvetleri alım fiyatı ile ihracat fiyatları arasındaki fark düşünüldüğünde, ciddi bir mali kaynak yaratacağı tahmin edilmektedir.
Hâlihazırda İ sınıfı fırkateynlerin inşa ve donatımları da aynı anda (TAIS bünyesindeki Anadolu Tersanesi, İ sınıfı 2. geminin donatımını sürdürürken, İ sınıfı 5. gemiyi 2 Şubat’ta denize indirdi. İ sınıfı 8. geminin inşası da yine aynı tersanede sürüyor) çeşitli tersanelerde sürdüğü için Deniz Kuvvetleri ihtiyaçlarının karşılanmasında da bir aksama yaşanmayacaktır.
Gölcük Tersanesi gemi inşa etmeye başlıyor
Millî Savunma Bakanlığı (MSB) Kaynaklarının aktardığına göre gemi inşa faaliyetlerinin daha da güçlendirilmesi maksadıyla, 1999 depreminden sonra gemi inşası gerçekleştirilmeyen Gölcük Tersanesi yeniden gemi inşa etmeye başlıyor. Bu kapsamda Açık Deniz Karakol Gemilerinden iki tanesi Gölcük Tersanesi’nde inşa edilecek. Ayrıca İzmir Tersanesi ile yeni kurulan Aksaz ve Mersin Tersanelerine de gemi inşa yeteneği kazandırılması için yatırımlar planlanıyor.
Kaynak: M5
