FPRI Rapor: “İran yer altı füze altyapısını genişletiyor”
İran, ABD ve İsrail’in füze üretim tesislerine yönelik yoğun saldırılarında ağır hasar meydana gelmesine rağmen yer altı altyapısını genişletmeye devam ediyor.
ABD merkezli Foreign Policy Research Institute (FPRI) tarafından uydu görüntüleri üzerinden gerçekleştirilen inceleme, Tahran yönetiminin özellikle füze üretimi ve montajında kullanılabilecek tünel komplekslerine yatırım yaptığını ortaya koyuyor.
FPRI araştırmacıları, Parchin, Khojir ve Shahrud bölgelerindeki üç büyük füze kompleksini inceledi. Araştırmaya göre, katı yakıt üretim tesislerinde üretimin yeniden başladığını gösteren belirgin bir ilerleme bulunmazken, bazı yer altı tesislerinde inşaat ve onarım faaliyetleri sürüyor.
Parchin’de yer altı füze kompleksinde hareketlilik
İran’ın önemli askerî üretim bölgelerinden Parchin yakınındaki Şehid Boroujerdi tesisinde, yer altı tünel kompleksinin çevresinde faaliyet gözlemlendi. Saldırılarda bazı tünellerin hasar gördüğü değerlendirilirken İran’ın yardımcı bir binayı kısa sürede yeniden inşa ettiği ve delici mühimmatların açtığı kraterleri doldurduğu bildirildi.
Uydu görüntülerinde ayrıca yaklaşık 5 ila 13 metre uzunluğunda konteyner benzeri nesneler tespit edildi. Araştırmacılar bunların füze depolama veya taşıma amacıyla kullanılıyor olabileceğini değerlendiriyor. Bununla birlikte nesnelerin kesin işlevi, yalnızca uydu görüntülerinden doğrulanmış değil.
FPRI analistleri, tesisin füze silahlarının üretimi veya montajı için kullanılmış olabileceğini belirtiyor. Yer altı altyapısı, kritik üretim süreçlerinin hava saldırılarından korunması ve füze bileşenlerinin daha güvenli biçimde taşınması açısından avantaj sağlayabilir.
Khojir’de üretim altyapısının büyük bölümü hasarlı
İran’ın bir diğer önemli füze üretim merkezi olan Khojir’de, üretim altyapısının büyük bölümünün yıkılmış durumda olduğu belirtiliyor. Şehid Movahed yer altı kompleksinin bazı girişlerinin de kapalı kaldığı gözlemlendi.
Tesis çevresinde belirgin faaliyet görülmemesi, araştırmacıların burada füze montajının yeniden başlayıp başlamadığı konusunda soru işaretleri taşımasına neden oluyor. Ancak uydu görüntülerinde faaliyet tespit edilememesi, yer altında hiçbir üretim veya hazırlık çalışması yürütülmediğini tek başına kanıtlamıyor.
ABD ve İsrail’in saldırılarının ardından İran’ın üretim kapasitesini yeniden oluşturabilmesi; hasarlı makinelerin onarılmasına, özel üretim ekipmanlarının temin edilmesine ve sağlam kalan tesislerin ne ölçüde kullanılabildiğine bağlı olacak.
Shahrud’da yeni tünel kompleksi inşa ediliyor
İran’ın Shahrud füze tesisinde ise yeni bir tünel kompleksinin inşası devam ediyor. FPRI değerlendirmesine göre çalışmalar, 2024 sonbaharında dağlık bölgede iki tünel girişinin açılmasıyla başladı. Operation Epic Fury sonrasında üçüncü bir girişin inşasına da başlanmış olabileceği belirtiliyor.
Yeni tünellerin, füze üretimindeki kritik aşamaların yer altına taşınması amacıyla kullanılabileceği değerlendiriliyor. Böyle bir altyapı, üretim tesislerinin doğrudan hava saldırılarına karşı korunmasını kolaylaştırabilir; ancak tünellerin hangi üretim faaliyetleri için tasarlandığına ilişkin kesin bir doğrulama bulunmuyor.
İran’ın yer altı tesislerine yönelmesi, füze üretim altyapısının fiziksel olarak korunmasının yanı sıra üretim faaliyetlerinin farklı alanlara dağıtılması ve tesislerin saldırılar sonrasında yeniden faaliyete geçirilmesi bakımından da önem taşıyor.
Füze üretiminin yeniden başlaması ne kadar sürebilir?
FPRI analistleri, İran’ın balistik füze üretimini hangi takvimde yeniden işler hâle getirebileceğini kesin olarak belirlemenin zor olduğunu vurguluyor. Bununla birlikte gerekli kaynakların tek bir tesiste yoğunlaştırılması ve özel üretim ekipmanlarının mevcut olması durumunda, üretimin bir yıl içinde yeniden başlatılabileceği değerlendiriliyor.
Bu süre, bütün füze üretim kapasitesinin eski seviyesine döneceği anlamına gelmiyor. Üretimin yeniden başlaması ile yüksek hacimli, sürdürülebilir seri üretime ulaşılması farklı aşamalar. Özellikle katı yakıt üretimi, füze gövdelerinin imalatı, güdüm sistemleri ve diğer kritik bileşenlerin tedariki ayrı darboğazlar oluşturabilir.
Militarnyi daha önce, Mayıs 2026’da ABD ve İsrail istihbarat kurumlarının İran’ın sınırlı ölçekte balistik füze ve fırlatıcı üretimini yeniden başlattığını değerlendirdiğini bildirmişti. Habere göre İran, stoklarında bulunan bileşenlerden, onarılan üretim hatlarından ve saldırılarda hasar görmeyen tesislerden yararlanıyordu.
Değerlendirme
Uydu görüntülerine dayanan bulgular, İran’ın füze altyapısında iki farklı sürecin aynı anda ilerlediğine işaret ediyor: Bazı tesislerde üretim altyapısının ağır hasarı devam ederken, başka bölgelerde yer altı komplekslerinin onarılması ve genişletilmesi sürüyor.
Bu tablo, saldırıların İran’ın füze üretim kapasitesini ciddi biçimde sekteye uğratmış olabileceğini, ancak ülkenin uzun vadeli üretim kabiliyetini tamamen ortadan kaldırdığının söylenemeyeceğini gösteriyor. Tahran’ın üretimi ne hızla yeniden artırabileceği ise mevcut stoklara, sağlam kalan ekipmanlara, özel makinelere erişimine ve yeni yer altı tesislerini ne ölçüde işler hâle getirebildiğine bağlı olacak.
Kaynak: M5, Foreign Policy Research Institute (FPRI)
