ABD’den Norveç yapımı JSM füze siparişi

Norveç tarafından geliştirilen ve Batı dünyasının en gelişmiş gizli seyir ve gemisavar füzelerinden biri olarak kabul edilen Joint Strike Missile (JSM), ABD Hava Kuvvetleri’nden yeni bir sipariş daha aldı.

ABD Hava Kuvvetleri, 241 milyon dolar değerindeki yeni sözleşmeyle Norveç merkezli Kongsberg Defence and Aerospace şirketinden ikinci üretim partisi kapsamında ilave JSM füzeleri tedarik edecek. Anlaşma, Washington ile Oslo arasındaki savunma sanayii iş birliğinin giderek derinleştiğini ve özellikle Pasifik ile Kuzey Atlantik’te olası yüksek yoğunluklu çatışmalara yönelik hazırlıkların önemli bir parçası haline geldiğini gösteriyor.

Florida’daki Eglin Hava Üssü bünyesinde faaliyet gösteren Hava Kuvvetleri Yaşam Döngüsü Yönetim Merkezi (AFLCMC), 5 Haziran 2026 tarihinde Kongsberg ile sözleşme imzaladı. Anlaşma kapsamında ateşe hazır füze sistemleri, taşıma ve muhafaza konteynerleri, test ekipmanları ve çeşitli destek unsurları tedarik edilecek.

Üretim faaliyetleri Norveç’teki Kongsberg tesislerinde gerçekleştirilecek ve çalışmaların 30 Kasım 2028 tarihinde tamamlanması planlanıyor.

Sözleşmenin doğrudan tedarik yöntemiyle verilmesi dikkat çekiyor. Bunun temel nedeni ise JSM’nin menzil, düşük görünürlük ve çoklu platform uyumluluğu açısından ABD veya diğer müttefik ülkelerde doğrudan bir muadilinin bulunmaması.

F-35 için özel geliştirildi

Joint Strike Missile, GPS destekli ve arazi takip kabiliyetine sahip hassas güdümlü bir seyir füzesi olarak geliştirildi. Sistemin en önemli özelliği ise F-35 savaş uçaklarının dahili silah istasyonlarına sığabilecek şekilde tasarlanmış olması.

Bu özellik, füzenin tüm tasarımını belirleyen kritik unsur olarak öne çıkıyor. Çünkü F-35’in harici silah istasyonlarında mühimmat taşıması durumunda uçağın düşük görünürlük avantajı büyük ölçüde azalıyor.

JSM ise dahili silah bölmesinde taşınabildiği için F-35 görev boyunca düşük radar görünürlüğünü koruyabiliyor ve hedefe fark edilmeden yaklaşabiliyor. Füze, yalnızca silah kapağının açılması ve mühimmatın bırakılması anında kısa süreli olarak görünür hale geliyor.

Bu gereksinimi karşılayabilmek amacıyla Kongsberg, JSM’yi karakteristik kırık ok (cranked-arrow) kanat yapısı ve ince gövde tasarımıyla geliştirdi.

Deniz hedeflerine karşı yüksek etkinlik

JSM’nin kökeni, yine Kongsberg tarafından geliştirilen ve ABD Donanması dahil birçok müttefik ülke tarafından kullanılan Naval Strike Missile (NSM) sistemine dayanıyor.

İki füze ortak arayıcı başlık ve güdüm mimarisini paylaşsa da tasarımları farklı görev ihtiyaçlarına göre şekillendirildi. NSM gemiler ve kıyı savunma sistemleri için geliştirilirken, JSM yüksek performanslı savaş uçaklarından atılmak üzere optimize edildi.

Ortak arayıcı teknolojisi sayesinde her iki sistem de sürekli güncellenen hedef tanıma algoritmalarından yararlanıyor. Bu sayede füze, yoğun deniz trafiği içerisinde dahi belirli gemi sınıflarını radar ve kızılötesi izlerine göre ayırt ederek hedefleyebiliyor.

Uzun menzil ve gizlilik avantajı

ABD Hava Kuvvetleri ve Kongsberg tarafından JSM’nin kesin menzili resmen açıklanmış değil. Ancak açık kaynak analizleri, füzenin yüksek irtifadan bırakılması halinde yaklaşık 280 kilometre veya daha fazla menzile ulaşabildiğini değerlendiriyor.

Bu durum F-35 pilotlarının, modern savaş gemilerinde bulunan uzun menzilli hava savunma sistemlerinin etkili angajman bölgesine girmeden hedeflere saldırabilmesini sağlıyor.

Özellikle Çin, Rusya ve diğer büyük deniz güçlerinin kullandığı gelişmiş hava savunma sistemleri düşünüldüğünde, bu standoff (uzak mesafeden angajman) kabiliyeti JSM’nin en önemli avantajlarından biri olarak görülüyor.

NATO içinde güçlenen savunma ortaklığı

241 milyon dolarlık sözleşmenin finansmanı iki farklı mali yıl bütçesinden karşılanacak. Toplam tutarın 138 milyon dolarlık bölümü 2024 mali yılı bütçesinden, kalan 103 milyon dolarlık kısmı ise 2025 mali yılı bütçesinden sağlanacak.

“Lot Two” olarak adlandırılan bu sipariş, daha önce verilen ilk üretim partisi siparişinin ardından gelen ikinci büyük tedarik paketi niteliği taşıyor.

Son yıllarda ABD ile Norveç arasındaki savunma iş birliği önemli ölçüde derinleşti. Norveç’in F-35 savaş uçaklarını satın almasının ardından ABD de Norveç yapımı silah sistemlerini kendi envanterine entegre etmeye başladı.

Bu iş birliği, Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin ardından NATO’nun yüksek yoğunluklu konvansiyonel caydırıcılığa yeniden odaklanmasıyla daha da stratejik bir boyut kazandı.

Öte yandan Çin’in dünyanın en büyük donanmasını oluşturacak ölçekte sürdürdüğü deniz gücü modernizasyonu, ABD’nin uzun menzilli gemisavar füze tedariklerine öncelik vermesine neden oluyor. JSM’nin düşük görünürlük özelliği ile uzun menzili bir araya getirmesi, sistemi özellikle Pasifik senaryolarında kritik hale getiriyor.

Avrupa savunma sanayiinin yükselen başarısı

JSM programı aynı zamanda Avrupa savunma sanayiinin son yıllardaki teknolojik yükselişinin de önemli örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Yirmi yıl önce Avrupa savunma şirketleri birçok kritik silah kategorisinde ABD’nin gerisinde görülürken, bugün Norveç gibi nispeten küçük bir ülkenin geliştirdiği bir füze sistemi ABD tarafından art arda sipariş ediliyor.

Bu durum, Kongsberg’in özellikle hassas güdümlü mühimmat ve gemisavar füze teknolojilerinde ulaştığı seviyenin uluslararası ölçekte kabul gördüğünü ortaya koyuyor.

Kaynak: M5, Defence Blog