ABD’den stratejik savunma hammaddelerine 2 milyar dolarlık yatırım

ABD Savunma Lojistik Ajansı (DLA), 2026 mali yılında Ulusal Savunma Stok Havuzu’na stratejik ve kritik hammaddeler kazandırmak amacıyla 2 milyar dolarlık alım taahhüdünde bulundu.

Havacılık, deniz platformları, kara sistemleri, uzay teknolojileri, haberleşme ve mühimmat üretiminde kullanılan kritik mineralleri kapsayan programla Washington, dışa bağımlı tedarik zincirlerine karşı yerli üretim kapasitesini güçlendirmeyi hedefliyor.

ABD Savunma Lojistik Ajansı tarafından açıklanan rakam, 1 Ekim 2025 ile 30 Eylül 2026 arasındaki mali dönemi kapsıyor. Ancak DLA, satın alma taahhüdüne konu olan malzemelerin tamamını, tedarikçi şirketleri ve miktarları henüz kamuoyuyla paylaşmadı. Ayrıca açıklanan 2 milyar doların ne kadarının fiilen ödendiği, ne kadarının uzun vadeli sözleşmeler kapsamında taahhüt edildiği de belirtilmedi.

DLA Stratejik Malzemeler Direktörü Eric Mata, özellikle kritik minerallerin yerli kaynaklardan temin edilmesinin önemine dikkat çekti. Mata’ya göre kurumun gerçekleştirdiği sözleşmelerin önemli bir bölümü, ABD’deki üreticilere uzun vadeli ve öngörülebilir talep sağlayarak mevcut tesislerin genişletilmesini veya yeni üretim kapasitesinin oluşturulmasını teşvik etmeyi amaçlıyor.

Savunma sanayisi için kritik hammaddeler depolanıyor

ABD’nin Ulusal Savunma Stok Havuzu, savaş veya diğer ulusal acil durumlarda askerî, endüstriyel ve temel sivil ihtiyaçların karşılanabilmesi amacıyla oluşturulmuş stratejik hammadde rezervi niteliği taşıyor.

Bu havuzda, normal ticari piyasalardan yeterli miktarda ve uygun koşullarda temin edilmesi mümkün olmayan malzemeler tutuluyor.

DLA’nın paylaştığı görüntülerde Indiana eyaletinin Hammond kentinde yaklaşık 35 bin metrik ton kalay, West Virginia eyaletinin Point Pleasant bölgesinde ferromanganez stokları ve germanyum külçeleri yer aldı.

Kurumun satın alma portföyü, yüksek saflıkta alüminyumdan vanadyum pentoksite kadar farklı stratejik malzemeleri kapsıyor. Bu hammaddeler yalnızca madencilik yoluyla değil; geri dönüşüm, yeniden kazanım, rafinasyon ve endüstriyel işleme faaliyetleri üzerinden de temin edilebiliyor.

Stok havuzundaki malzemeler, şirketlerin günlük üretim faaliyetlerinde kullanabileceği serbest bir ticari rezerv niteliğinde değil. DLA’nın daha önce yaptığı açıklamaya göre bu stokların serbest bırakılması, savaş ilanı veya Savaş Bakanlığı Müsteşarının emri gibi özel koşullara bağlı.

ABD, kritik mineral üretimini ülke içine taşımak istiyor

Washington yönetimi, özellikle savunma sanayisinin ihtiyaç duyduğu minerallerde belirli ülkelere ve sınırlı sayıdaki tedarikçiye bağımlı kalmanın oluşturduğu riskleri azaltmaya çalışıyor.

Temmuz 2025’te kabul edilen One Big Beautiful Bill Act kapsamında Ulusal Savunma Stok Havuzu İşlem Fonu’na 2 milyar dolar kaynak ayrıldı. Yasa öncesinde fonda 958 milyon doların biraz üzerinde kaynak bulunuyordu.

Aynı düzenlemeyle kritik mineral tedarik zincirlerini desteklemek amacıyla Endüstriyel Taban Fonu’na (Industrial Base Fund) ayrıca 5 milyar dolar tahsis edildi.

Bununla birlikte DLA, 2026 mali yılında açıkladığı 2 milyar dolarlık alım taahhüdünün ne kadarının bu yeni bütçe ödeneğinden karşılandığını açıklamadı.

Buradaki temel yaklaşım, yalnızca mevcut hammaddeleri satın almak değil, ABD içerisinde sürdürülebilir üretim kapasitesi oluşturmak. Devletin uzun vadeli alım garantileri vermesi, özel sektörün yüksek yatırım maliyetleri nedeniyle çekimser kaldığı kritik mineral projelerinin finansmanını kolaylaştırabiliyor.

Tungsten ve molibden yatırımları öne çıkıyor

2026 mali yılında açıklanan en büyük stok havuzu sözleşmelerinden biri, ABD merkezli Elmet Technologies şirketine verildi.

Şirket, eylül ayında tungsten cevheri, konsantresi ve sodyum tungstat tedarik etmek üzere Ağustos 2031’e kadar geçerli bir sözleşme aldı.

Sözleşme, belirsiz teslimat miktarlı ve belirsiz süreli miktar sözleşmesi (IDIQ) modeliyle düzenlendi. Bu modelde devlet, ihtiyaç duydukça belirli siparişler oluşturabiliyor. Sözleşmenin toplam üst limiti 2 milyar dolar olarak belirlenirken garanti edilen asgari sipariş tutarı 150 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.

Ayrıca ABD Savaş Bakanlığı, Elmet’in ana şirketine yerli tungsten üretim kapasitesinin genişletilmesi amacıyla 450 milyon dolarlık ayrı bir finansman taahhüdünde bulundu.

30 Eylül’de ise DLA, şirkete molibden ve tungsten alaşımları ile tungsten tel tedariki için yaklaşık 36 milyon dolarlık yeni bir sözleşme verdi.

Ancak bu sözleşmelerin 2 milyar dolarlık toplam alım taahhüdü içerisinde nasıl muhasebeleştirildiği henüz açıklanmadı.

Antimon, kobalt, tantal ve skandiyum da gündemde

ABD’nin kritik mineral stoklama stratejisi yeni başlamış değil. Eylül 2025’te United States Antimony Corporation şirketine antimon metal külçeleri tedariki için üst limiti 245 milyon dolar olan bir sözleşme verilmişti.

Financial Times’ın o dönemde yayımladığı haberde DLA’nın kobalt, tantal ve skandiyum dahil kritik mineraller için 1 milyar dolara kadar alım yapmayı planladığı bildirilmişti.

Bu minerallerin savunma sanayisindeki kullanım alanları oldukça geniş:

• Tungsten: Zırh delici mühimmatlar, yüksek sıcaklığa dayanıklı parçalar ve savunma sanayisi üretim ekipmanları.

• Molibden: Yüksek mukavemetli çelikler, zırh sistemleri, motor ve havacılık bileşenleri.

• Antimon: Mühimmat üretimi, özel alaşımlar ve bazı elektronik uygulamalar.

• Kobalt: Yüksek performanslı bataryalar, süper alaşımlar ve havacılık motorları.

• Tantal: Elektronik bileşenler, yüksek güvenilirlikli kapasitörler ve askerî haberleşme sistemleri.

• Skandiyum: Alüminyum-skandiyum alaşımları ve hafif, yüksek dayanımlı havacılık yapıları.

• Germanyum: Kızılötesi optikler, termal görüntüleme sistemleri ve gelişmiş elektronik teknolojileri.

• Vanadyum: Yüksek dayanımlı çelikler ve enerji depolama teknolojileri.

DLA yetkilisi Mata, bu hammaddelerin havacılık, denizcilik, kara sistemleri, uzay, haberleşme ve mühimmat üretimi gibi çok sayıda stratejik sektörü desteklediğini belirtti.

Pentagon’un kritik mineral planlamasında eksiklikler bulunuyor

ABD’nin stoklama ve tedarik programı, stratejik hammaddelerin önemini ortaya koyarken aynı zamanda savunma tedarik zincirlerinin ne kadar karmaşık olduğunu da gösteriyor.

ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisinin (GAO) 2024 yılında yayımladığı raporda, Pentagon’un ulusal güvenlik açısından kritik kabul edilen malzemelerin yaklaşık yarısında gelecekte yaşanabilecek tedarik açıklarını öngörmek için yeterli veriye sahip olmadığı tespit edilmişti.

Bu durum, yalnızca maden rezervlerinin veya mevcut stokların bilinmesinin yeterli olmadığını gösteriyor. Üretim kapasitesi, rafinasyon altyapısı, ithalat kaynakları, alternatif tedarikçiler ve savunma sanayisinin uzun vadeli tüketim tahminleri de birlikte değerlendirilmek zorunda.

Genel değerlendirme

ABD’nin 2 milyar dolarlık alım taahhüdü, savunma sanayisinde stratejik hammaddelerin artık yalnızca ekonomik bir girdi değil, doğrudan ulusal güvenlik meselesi olarak ele alındığını gösteriyor. Özellikle tungsten, molibden, antimon ve germanyum gibi malzemelerde tedarik güvenliğinin sağlanması; füze, mühimmat, savaş uçağı, radar, elektronik harp ve uzay sistemlerinin üretim sürekliliği açısından önem taşıyor.

Washington yönetiminin yaklaşımı, devletin uzun vadeli satın alma garantileriyle özel sektör yatırımlarını yönlendirdiği yeni bir savunma sanayisi modeline işaret ediyor. Bu gelişme Türkiye açısından da önemli. Yerli savunma platformlarının üretiminde kullanılan kritik alaşımlar, özel metaller, yarı iletken hammaddeleri ve elektronik bileşenlerde dışa bağımlılığın azaltılması, savunma sanayisinde stratejik özerkliğin temel unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.

Kaynak: M5, Defence Blog