Rusya ve Azerbaycan arasında Pantsir-S1 görüşmesi

Rusya, Azerbaycan’a Pantsir-S1 kısa menzilli hava savunma sistemleri satmak için anlaşmaya varılmasını bekliyor.

Rusya Federal Askerî-Teknik İşbirliği Servisi Başkanı Dmitriy Şugayev, 1 Kasım’da Rusya’nın Zvezda televizyon kanalına yaptığı açıklamada, Pantsir-S1 sisteminin uluslararası pazarda yoğun talep gördüğünü belirtti. Şugayev, Azerbaycan ile satış konusunda ilerleyen dönemde anlaşma sağlanabileceğini ifade etti.

Ancak olası tedarik kapsamında kaç sistemin teslim edileceği, anlaşmanın mali büyüklüğü ve taraflar arasında resmî müzakerelerin başlayıp başlamadığı konusunda bilgi paylaşılmadı. Azerbaycan yönetimi de konuya ilişkin henüz açıklama yapmadı.

Zırhlı araçların bakım ve modernizasyonunda iş birliği

Şugayev’in açıklamalarında, iki ülke arasındaki askerî-teknik iş birliğinin yalnızca hava savunma sistemleriyle sınırlı olmadığı da ortaya çıktı. Rusya ile Azerbaycan’ın, Azerbaycan ordusunun envanterinde bulunan zırhlı araçların bakım ve onarım altyapısının geliştirilmesi ve modernizasyonu için bir program imzaladığı bildirildi.

Azerbaycan, özellikle 2000’li ve 2010’lu yıllarda Rusya’dan önemli miktarda kara platformu tedarik etmişti. Bu kapsamda yaklaşık 100 adet T-90S ana muharebe tankının yanı sıra benzer büyüklükte BMP-3 piyade savaş araçları ve BTR-80A zırhlı personel taşıyıcıları envantere katılmıştı.

Yeni program, mevcut platformların operasyonel ömrünün uzatılması, bakım süreçlerinin iyileştirilmesi ve yedek parça ihtiyaçlarının karşılanması açısından önem taşıyor. Bununla birlikte, programın hangi tesisleri kapsayacağı ve modernizasyon faaliyetlerinin teknik kapsamı henüz açıklanmadı.

Pantsir-S1’in teknik özellikleri ve operasyonel rolü

Rusya’nın geliştirdiği Pantsir-S1, füze ve namlulu silahları aynı platform üzerinde birleştiren, alçak ve orta irtifadaki hava tehditlerine karşı kullanılan nokta hava savunma sistemidir. Genellikle askerî üslerin, kritik altyapıların, stratejik tesislerin ve uzun menzilli hava savunma bataryalarının korunmasında görev yapar.

Sistem, tekerlekli bir araç üzerine yerleştirilen radarlar, elektro-optik takip donanımları, karadan havaya füzeler ve çift namlulu 30 mm toplardan oluşuyor. Bu yapı sayesinde uçak, helikopter, seyir füzesi ve insansız hava araçlarına karşı farklı angajman seçenekleri sunuyor.

İhracat konfigürasyonunda hedeflere yaklaşık 20 kilometreye kadar menzilde ve 15 kilometreye kadar irtifada müdahale edilebildiği belirtiliyor. Gerçek angajman performansı ise hedefin özelliklerine, kullanılan mühimmat türüne, radar görüş koşullarına ve operasyonel konfigürasyona bağlı olarak değişebiliyor.

Pantsir-S1’in temel avantajı, füze ve top silahlarını bir arada kullanabilmesi. Füzeler daha uzak mesafelerdeki hedeflere müdahale ederken 30 mm toplar, uygun koşullarda daha yakın mesafedeki tehditlere karşı devreye girebiliyor. Bu özellik, özellikle düşük maliyetli insansız hava araçlarına karşı mühimmat kullanımının optimize edilmesi bakımından önem taşıyor.

Diplomatik krizin ardından ilişkiler yeniden normalleşiyor

Moskova ile Bakü arasındaki ilişkiler, 25 Aralık 2024’te Azerbaycan Hava Yolları’na ait bir Embraer E190 yolcu uçağının Rus hava savunma faaliyetleri sırasında hasar görmesinin ardından ağır bir krize sürüklendi. Kazakistan’ın Aktau kenti yakınlarında düşen uçakta bulunan 67 kişiden 38’i hayatını kaybetti.

Azerbaycan, Rusya’dan sorumluluğu kabul etmesini talep ederek uluslararası hukuki süreç başlatma ihtimalini gündeme getirdi. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Mayıs 2025’te Rusya’nın Zafer Günü kutlamalarına katılmaması da iki ülke arasındaki gerilimin siyasi düzeydeki yansımalarından biri oldu.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ekim 2025’te yaptığı açıklamada kazanın Rus hava savunma sistemlerindeki bir arızadan kaynaklandığını kabul ederek tazminat ödeneceğini duyurdu. Nisan 2026’da ise iki ülkenin dışişleri bakanlıkları, tazminat dâhil kazayla bağlantılı meselelerin çözüme kavuşturulduğunu açıkladı ve ikili ilişkileri geliştirme iradesini yineledi.

Pantsir-S1 satışının gündeme gelmesi, bu normalleşme sürecinin askerî-teknik iş birliğine de yansıyabileceğini gösteriyor. Bununla birlikte, açıklamalar henüz kesinleşmiş bir tedarik anlaşması anlamına gelmiyor.

Azerbaycan savunma tedarikinde Türkiye ve İsrail öne çıkıyor

Azerbaycan son yıllarda modern silah sistemlerinin tedarikinde ağırlıklı olarak Türkiye ve İsrail ile iş birliğini geliştirdi. Bakü’de 30 Eylül 2026’da düzenlenen ADEX savunma fuarında imzalanan ve toplam değeri 500 milyon doları aşan Türk savunma sanayisi anlaşmaları bu yaklaşımın güncel örneklerinden biri oldu.

Anlaşmalar kapsamında 14 adet Hürkuş-II eğitim uçağı, Baykar tarafından geliştirilen Mızrak dolanan mühimmat sistemi ve Antidot sistemi ile Roketsan’ın Barbaros kıyı savunma sistemi yer aldı. Ayrıca ASELSAN’ın ALP-100 radarına ilişkin bir mutabakat zaptı imzalandı.

İsrail merkezli Globes yayını da Ekim 2026’da, Elbit Systems tarafından açıklanan 235 milyon dolarlık PULS çok namlulu roketatar ve EXTRA-MR roket siparişinin arkasındaki müşterinin Azerbaycan olduğunu bildirdi. Ancak bu müşteri bilgisi, söz konusu haberdeki kaynak atfına dayanıyor.

Türkiye ile Azerbaycan arasında savunma alanındaki iş birliği devam ederken iki ülke arasında İsrail ile ilişkiler, dinî bir anlaşmazlık ve 2020 Karabağ Savaşı’ndaki rol paylaşımı üzerinden kamuoyuna yansıyan görüş ayrılıkları da yaşandı. Buna rağmen savunma anlaşmalarının sürmesi, iki ülkenin stratejik ortaklığının kurumsal ve askerî boyutunun korunduğunu gösteriyor.

Rusya ile olası Pantsir-S1 anlaşması ise Azerbaycan’ın mevcut tedarik ortaklıklarını terk etmesinden ziyade, farklı ülkelerden sistem temin ederek hava savunma kapasitesini çeşitlendirme yaklaşımının bir parçası olabilir.

Ukrayna savaşı Pantsir sistemlerinin kırılganlıklarını ortaya koydu

Pantsir-S1’in yeniden gündeme gelmesinde, sistemin Ukrayna savaşında üstlendiği rol de dikkate değer. Açık kaynaklı askerî kayıpları görsel kanıtlarla belgeleyen Oryx projesine göre Rusya, Şubat 2022’de başlayan geniş çaplı işgalden bu yana en az 54 Pantsir hava savunma sistemini kaybetti. Belgelenen kayıpların 53’ü Pantsir-S1, biri ise geliştirilmiş Pantsir-S1M modelinden oluşuyor.

Bu kayıplar, sistemin etkisiz olduğu anlamına gelmiyor. Bununla birlikte, radar ve elektro-optik algılayıcılar, füze lançerleri ve komuta unsurlarını bir platformda birleştiren kısa menzilli hava savunma sistemlerinin yoğun insansız hava aracı saldırıları karşısındaki risklerini ortaya koyuyor.

Ukrayna Güvenlik Servisi SBU’nun uzun menzilli insansız hava aracı birlikleri, Rusya’nın bu sistemlerini öncelikli hedefler arasında değerlendiriyor. Bunun temel nedeni, Pantsir’in Rusya’nın kritik tesislerini ve diğer hava savunma unsurlarını Ukrayna’nın uzun menzilli İHA saldırılarına karşı korumada kullandığı sistemlerden biri olması.

Azerbaycan açısından olası bir Pantsir-S1 tedarikinde de yalnızca füze menzili ve ateş gücü değil; elektronik harp koşullarındaki performans, alçak irtifa hedeflerine karşı algılama kabiliyeti, eş zamanlı hedef takibi ve insansız hava araçlarına karşı mühimmat maliyeti gibi unsurlar belirleyici olacaktır.

Kaynak: M5, Defence Blog.