ABD istihbaratı Çin “uzay uçağına” ait görüntüleri ilk kez yayınladı

Çin’in, atmosfer içinde uçak gibi hareket edebilen ve yörüngeye çıkarak uzay aracı olarak görev yapabilen yeniden kullanılabilir bir uzay uçağı geliştirdiği bildirildi.

ABD Savunma İstihbarat Ajansı’nın (DIA) uzaydaki tehditlere ilişkin raporunda yayımlanan bir fotoğraf, Çin’e ait olduğu değerlendirilen aracın varlığını yeniden gündeme taşıdı. ABD’nin X-37B uzay uçağına benzetilen sistemin, Çin’in askerî ve sivil uzay faaliyetlerinde teknolojik kapasitesini geliştirmeyi amaçladığı değerlendiriliyor.

Çin’in Shenlong uzay uçağı uydu görüntülerinde ortaya çıktı

Çin’in yeniden kullanılabilir uzay aracına ilişkin görüntünün, Maxar tarafından 2024 yılında elde edilen uydu görüntülerinden geldiği belirtildi. Aracın, kamuya açık kaynaklarda Shenlong adıyla anılan Çin uzay uçağı olduğu tahmin ediliyor.

Shenlong’un, Çin’in Long March 2F taşıyıcı roketiyle uzaya gönderildiği değerlendiriliyor. Ancak aracın teknik özellikleri, taşıma kapasitesi, yörüngedeki görev profili ve askerî amaçlarla kullanımına ilişkin ayrıntılı bilgiler kamuoyuyla paylaşılmış değil.

Uzay uçakları, klasik uzay araçları ile atmosfer içinde uçabilen hava araçlarının bazı özelliklerini bir araya getiriyor. Yörüngeye yerleştirildikten sonra uzayda uzun süre görev yapabilen bu platformlar, görevlerinin ardından atmosfere yeniden girerek Dünya’ya dönebiliyor.

Bu özellik, uzay aracının her görev için tamamen yeni bir platform olarak üretilmesi ihtiyacını azaltmayı ve farklı görevlerde tekrar kullanılmasını mümkün kılmayı hedefliyor.

Dört görev gerçekleştirildiği bildiriliyor

Çin’in Shenlong programı kapsamında en az dört uzay görevinin gerçekleştirildiği biliniyor. Açıklanan fırlatma tarihleri şöyle:

• İlk görev: 4 Eylül 2020

• İkinci görev: 4 Ağustos 2022

• Üçüncü görev: 14 Aralık 2023

• Dördüncü görev: 7 Şubat 2026

Aracın yörüngede uzun süre kalabilmesi, programın dikkat çeken özellikleri arasında bulunuyor. Shenlong’un ikinci görevinde 276 gün, üçüncü görevinde ise 266 gün boyunca yörüngede kaldığı bildirildi.

Bu süreler, aracın yalnızca kısa süreli teknoloji gösterimleri için değil, uzun süreli uzay operasyonlarını destekleyebilecek bir platform olarak da geliştirildiğine işaret ediyor. Bununla birlikte görevlerin gerçek amaçları ve yörüngede gerçekleştirilen faaliyetler hakkında yeterli açık kaynak verisi bulunmuyor.

Yeniden kullanılabilir uzay araçları neden önemli?

Geleneksel uzay sistemlerinde fırlatma araçlarının ve uzay platformlarının önemli bir bölümü tek kullanımlık tasarımlara dayanıyor. Her yeni görevde yeni donanım üretme ve fırlatma ihtiyacı, uzaya erişimin maliyetini artırabiliyor.

Yeniden kullanılabilir sistemler ise uygun tasarım ve bakım koşulları altında aynı aracın birden fazla görevde kullanılmasına imkân tanıyor. Bu yaklaşımın uzun vadede fırlatma maliyetlerini azaltması, görevler arasındaki hazırlık sürelerini kısaltması ve uzay faaliyetlerinin sıklığını artırması bekleniyor.

Bununla birlikte yeniden kullanılabilir bir uzay uçağının geliştirilmesi; ısıl koruma, yörünge manevraları, atmosferik yeniden giriş, hassas iniş ve görev sonrası bakım gibi karmaşık mühendislik sorunlarının çözülmesini gerektiriyor. Bu nedenle maliyet avantajı, aracın geliştirme maliyetinin yanı sıra kaç kez ve hangi koşullarda yeniden kullanılabildiğine bağlı.

ABD Savunma İstihbarat Ajansı’nın raporunda, ABD’nin hâlihazırda operasyonel bir yeniden kullanılabilir uzay aracı programına sahip tek ülke olduğu, Çin’in ise bu alanda ikinci ülke olmayı hedeflediği belirtiliyor.

Çinli uzay şirketleri de Pekin’in askerî, sivil ve ticari uzay hedeflerini desteklemek amacıyla yeniden kullanılabilir fırlatma sistemleri üzerinde çalışıyor.

Askeri açıdan hangi kabiliyetleri sağlayabilir?

Yeniden kullanılabilir uzay uçakları, doğrudan bir silah sistemi olarak tanımlanmasalar da askerî açıdan çeşitli potansiyel kullanım alanlarına sahip.

Bunların başında yeni uzay teknolojilerinin yörüngede test edilmesi, farklı görev yüklerinin uzaya taşınması ve uzun süreli yörünge operasyonlarının yürütülmesi geliyor. Bu tür platformlar, gelecekteki uzay sistemleri için sensörlerin, haberleşme ekipmanlarının ve diğer teknolojilerin sınanmasına da olanak tanıyabilir.

Uzun süre yörüngede kalabilme kapasitesi, askerî uzay programları açısından özellikle önemli. Ancak Shenlong’un keşif, istihbarat, elektronik sistemlerin test edilmesi veya başka askerî görevler için kullanıldığına ilişkin kesin ve kamuya açık kanıtlar bulunmuyor. Bu nedenle aracın potansiyel kullanım alanları ile doğrulanmış görevleri birbirinden ayırmak gerekiyor.

ABD’nin X-37B uzay uçağı

Çin’in geliştirdiği değerlendirilen uzay uçağına en yakın bilinen örnek, ABD’nin Boeing tarafından geliştirilen X-37B Orbital Test Vehicle platformu. Başlangıçta NASA tarafından yürütülen proje daha sonra askerî programa devredildi ve araç ilk uzay uçuşunu 2010 yılında gerçekleştirdi.

X-37B, insansız olarak görev yapan ve yörüngede uzun süre kalabilecek şekilde tasarlanan yeniden kullanılabilir bir uzay aracı. ABD Uzay Kuvvetleri tarafından yürütülen görevlerde uzay teknolojilerinin denenmesi ve farklı deneysel yüklerin yörüngede test edilmesi gibi amaçlarla kullanılıyor.

Aracın kamuya açık teknik verileri şu şekilde:

Yörüngedeki hız, aracın atmosfer içindeki bir uçak gibi seyir hızını değil, yörünge hareketini ifade ediyor. X-37B’nin görev süresi ve taşıdığı yüklerin niteliği ise görevden göreve değişebiliyor.

Çin ve ABD arasında uzay teknolojisi rekabeti

Çin’in Shenlong programı, yeniden kullanılabilir uzay araçlarının büyük güçler arasındaki teknolojik rekabette giderek daha fazla önem kazandığını gösteriyor. ABD, X-37B ile uzun süredir operasyonel deneyim kazanırken Çin de tekrarlanan fırlatmalar ve uzun süreli yörünge görevleri üzerinden benzer bir teknoloji alanında ilerliyor.

Bu rekabetin temelinde yalnızca uzaya erişim maliyetlerini azaltma hedefi bulunmuyor. Yörüngede uzun süre çalışabilen, farklı yükleri taşıyabilen ve görev sonrasında yeniden kullanılabilen araçlar, gelecekteki uzay altyapılarının esnekliğini de artırabilir.

Genel değerlendirme: Shenlong’un en önemli yönü, Çin’in yeniden kullanılabilir uzay aracı teknolojilerinde deneyim kazandığını gösteren görev geçmişi ve uzun yörünge kalış süreleri. Ancak aracın gerçek operasyonel kabiliyetlerini değerlendirmek için taşıma kapasitesi, manevra yetenekleri, yeniden kullanım döngüsü ve görev yükleri hakkında daha fazla veriye ihtiyaç var. X-37B ile benzerlik, iki sistemin aynı görevleri gerçekleştirdiğini tek başına kanıtlamıyor.

Kaynak: M5, Militarnyi