Litvanya’dan NATO ağına üç yeni AN/TPS-77 radar sistemi

Litvanya, hava sahasının gözetlenmesi ve sınır hattındaki hava tehditlerinin tespit edilmesi amacıyla ABD üretimi AN/TPS-77 Çok Rollü Radar (MRR) sistemlerini envanterine katıyor.

Lockheed Martin tarafından geliştirilen mobil radarlar, elde ettikleri gerçek zamanlı verileri NATO’nun entegre hava ve füze savunma ağına aktararak ittifakın kuzeydoğu kanadındaki gözetleme kapasitesine katkı sağlayacak.

Litvanya Millî Savunma Bakanlığı tarafından duyurulan tedarik kapsamında ülkeye üç radar sistemi teslim edilecek. Yaklaşık 52,6 milyon dolar değerindeki satış paketi; radarların yanı sıra eğitim, yedek parça ve geçici yüklenici desteğini de içeriyor.

52,6 milyon dolarlık tedarik anlaşması

Radarların tedariki, ABD Hava Kuvvetleri tarafından Eylül 2023’te Lockheed Martin’e verilen Yabancı Askerî Satışlar (FMS) sözleşmesi kapsamında gerçekleştiriliyor. Şubat 2027’ye kadar devam etmesi planlanan sözleşmenin maliyetinin 29 milyon dolardan fazlası, ABD’nin Building Partner Capacity programı aracılığıyla karşılanıyor.

Bu destek, Litvanya’nın hava gözetleme altyapısını güçlendirirken NATO müttefiklerinin savunma kapasitelerini geliştirmeye yönelik ABD katkısının da bir parçasını oluşturuyor.

450 kilometreye kadar hava hedefi tespiti

AN/TPS-77 MRR, Lockheed Martin’in TPS-77 uzun menzilli radar ailesinin taşınabilirliği artırılmış sürümü olarak öne çıkıyor. Kamyon üzerine monte edilebilen sistem, sabit radar istasyonlarının bulunmadığı veya altyapının sınırlı olduğu bölgelerde konuşlandırılabiliyor. İhtiyaç duyulduğunda araçtan ayrılarak sabit bir mevziye de kurulabiliyor.

Radarın öne çıkan teknik özellikleri arasında yaklaşık 450 kilometre menzilde hava hedeflerini tespit ve takip edebilmesi ile yaklaşık 30.500 metre irtifaya kadar gözetleme yapabilmesi bulunuyor. L bandında çalışan sistem, geniş bir hava sahasının izlenmesi için tasarlandı.

Mobil konuşlandırma kabiliyeti, radarların farklı bölgelere taşınmasına ve gözetleme planının operasyonel ihtiyaçlara göre değiştirilmesine olanak tanıyor. Bu özellik, sabit tesislere bağımlılığı azaltırken radarların konumlarının değiştirilmesini de kolaylaştırıyor.

Tek taramada farklı görevler

AN/TPS-77 MRR’nin çok rollü tek tarama mimarisi, sistemin aynı dönüş döngüsü içerisinde farklı sektörlere farklı gözetleme görevleri atayabilmesini sağlıyor. Radar, geniş alan gözetlemesini sürdürürken belirli sektörlerde alçak irtifa hedeflerine yönelik takibe ağırlık verebiliyor.

Bu kabiliyet, özellikle arazi engelleri nedeniyle tespit edilmesi güçleşebilen helikopterler ve alçak irtifada uçan diğer hava araçlarının izlenmesi açısından önem taşıyor. Sistem, radarın dönüşü sırasında görev dağılımını otomatik olarak düzenleyerek farklı irtifa ve sektörlerdeki hedeflerin aynı gözetleme düzeni içinde takip edilmesini amaçlıyor.

Lockheed Martin, radarın elektronik altyapısında galyum nitrür (GaN) teknolojisinden yararlanıyor. GaN tabanlı elektronik bileşenler, radar sistemlerinde enerji verimliliğinin artırılmasına ve güvenilirliğin geliştirilmesine katkıda bulunuyor. Bununla birlikte gerçek operasyonel performans; hedefin radar kesit alanı, uçuş irtifası, arazi koşulları ve elektronik karıştırma gibi etkenlere de bağlı.

Belarus sınırındaki ihlaller tedariki hızlandırıyor

Litvanya’nın yeni radarları devreye alma kararı, Belarus sınırında yaşanan hava sahası olaylarının ardından önem kazanıyor. Litvanyalı yetkililer, 2025 yılında Belarus’tan gönderilen ve sigara kaçakçılığıyla ilişkilendirilen balonlar nedeniyle Vilnius Havalimanı’nın birkaç kez kapatıldığını bildirmişti. Belarus yönünden Litvanya hava sahasına insansız hava araçlarının da girdiği belirtiliyor.

Ülkenin batısında ise Rusya’ya bağlı Kaliningrad bölgesi bulunuyor. Dolayısıyla Litvanya’nın hava gözetleme ihtiyacı yalnızca Belarus kaynaklı sınır ihlalleriyle sınırlı değil; Rusya’nın bölgedeki askerî varlığı da Baltık ülkelerinin hava sahası farkındalığını önemli bir savunma konusu hâline getiriyor.

Mobil radarlar, mevcut sabit radarların kapsamasını tamamlayarak ihtiyaç duyulan bölgelerde ilave gözetleme imkânı sunabilir. Bununla birlikte sistemlerin sahadaki katkısı, konuşlandırma noktaları ve mevcut radar ağıyla entegrasyon düzeyine bağlı olacak.

BALTNET üzerinden ortak hava resmi

Litvanya’nın hava gözetleme altyapısı, büyük ölçüde sabit AN/FPS-117 radarlarına dayanıyor. Komşu Letonya ise 2015 yılında tedarik ettiği TPS-77 Çok Rollü Radar sistemlerini hâlihazırda kullanıyor.

Litvanya, Letonya ve Estonya, 2004 yılında NATO’ya katılmalarından bu yana BALTNET bölgesel hava gözetleme ağı üzerinden radar verilerini paylaşıyor. Bu yapı, üç Baltık ülkesinin hava sahasında tespit edilen hedeflerin ortak bir hava resmi içerisinde değerlendirilmesine katkı sağlıyor.

Yeni AN/TPS-77 MRR sistemlerinin NATO’nun entegre hava ve füze savunma ağına veri sağlamasıyla Litvanya’nın mevcut gözetleme kapasitesinin desteklenmesi hedefleniyor. Böylece sabit radarlar, mobil sistemler ve müttefik ülkelerden gelen veriler aracılığıyla Baltık bölgesindeki hava hareketliliğinin daha geniş bir ağ üzerinden takip edilmesi amaçlanıyor.

Kaynak: M5, Defence Blog