Ay üzerinde nükleer enerji dönemi: Rusya ve Çin’den stratejik hamle

Rusya ve Çin liderliğindeki Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS) projesinde yeni bir strateji belirlendi.

2030’lu yılların ortalarında Ay yüzeyine kurulması planlanan stratejinin merkezinde, istasyona güç verecek bir nükleer enerji santrali yer alıyor.

Moskova Bauman Devlet Teknik Üniversitesi’nde düzenlenen 50. Kozmonotik Akademik Okumaları’nda bir araya gelen bilim insanları ve sektör liderleri, Rusya’nın Ay programına dair yol haritasını paylaştı. Roscosmos’un iştiraki Lavochkin Araştırma Enstitüsü’nün Genel Müdürü Vasily Marfin, 2023 yılındaki Luna-25 kazasından alınan derslerle programın “çok iddialı ve yoğun” bir şekilde yeniden yapılandırıldığını belirtti.

Ay görevlerinde yeni takvim belirlendi

Rusya, Luna-25 başarısızlığının ardından takvimini güncelleyerek önceliği yörünge aracı Luna-26‘ya verdi. Yeni plana göre süreç şu şekilde işleyecek:

• 2028: Luna-26 yörünge aracı fırlatılarak iniş alanları belirlenecek.
• 2029-2030: Ay’ın güney kutbuna Luna-27A, kuzey kutbuna ise Luna-27B araçları gönderilecek.
• 2034: Luna-28 göreviyle Ay toprağı dünyaya getirilecek.

Uzay atomu projesiyle nükleer kurulum başlıyor

Marfin’in “en karmaşık program” olarak tanımladığı Luna-30, Ay üzerinde küçük bir nükleer güç santrali (NGS) kurulmasını hedefliyor. “Uzay Atomu” federal programıyla örtüşen bu projede, nükleer enerji modülünün 2035 yılında Ay yüzeyine kurulması ve faaliyete geçmesi planlanıyor.

Bu devasa projede kullanılacak reaktör tasarımı, Kurchatov Enstitüsü ve Rosatom tarafından geliştirilen “Selena” (Elena reaktörünün uzay versiyonu) temel alınarak hazırlanıyor. Marfin, bu ekipmanları taşıyabilmek için 100 ton yük kapasiteli süper ağır roketlere ihtiyaç duyulduğunu ve Çin’in bu proje için özel bir taşıyıcı araç geliştirdiğini vurguladı.

Çin ve Rusya ittifakı genişliyor

NASA’nın Artemis programına rakip olarak görülen ILRS projesi, 2036 yılına kadar Ay’ın güney kutbunda kalıcı ve otonom bir üs kurmayı amaçlıyor. Mayıs 2025’te Roscosmos ve Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA) arasında imzalanan nükleer enerji iş birliği memorandumu, bu ortaklığın en kritik halkasını oluşturuyor.

İttifak sadece bu iki ülkeyle sınırlı kalmayıp; Mısır, Güney Afrika, Pakistan ve Venezuela’nın da aralarında bulunduğu 13 ila 17 ülkeden oluşan küresel bir koalisyona dönüştü. Çin’in hedefi, bu uluslararası ortaklık ağını 50 ülkeye çıkarmak.

Ekstrem koşullara dayanıklı teknoloji

Ay’daki üs için seçilen nükleer teknoloji, kökenlerini Rusya’nın Arktik bölgeleri gibi ekstrem dünyasal koşullar için tasarlanan Elena-AM reaktöründen alıyor. Ay’daki 14 günlük dondurucu gece süresince kesintisiz enerji sağlaması beklenen Selena versiyonu, vakum ortamında basınç artışını önlemek için kurşun-bismut alaşımlı bir soğutma sistemi kullanacak.

Kaynak: M5