Avustralya ve Kanada arasında dev radar anlaşması

Avustralya, bugüne kadarki en hassas gözetleme teknolojilerinden biri olarak kabul edilen Jindalee Ufuk Ötesi Radar (JORN) sistemini 2,5 milyar dolarlık anlaşma kapsamında Kanada’ya satıyor.

Anlaşma, JORN teknolojisinin ilk uluslararası ihracatı olmasının yanı sıra Avustralya tarihindeki en büyük tek savunma ihracatı olarak kayıtlara geçti.

Anlaşma kapsamında Kanada, Kuzey Kutbu üzerinden binlerce kilometre uzaklıktan yaklaşan hava ve deniz unsurlarını tespit edebilecek gelişmiş bir gözetleme kabiliyetine sahip olacak. Son yıllarda Arktik bölgesi, büyük güç rekabetinin yoğunlaştığı en kritik stratejik koridorlardan biri haline gelmiş durumda.

İlk teslimatlar temmuz ayında başlayacak

Anlaşma, Kanada Savunma Tedarikinden Sorumlu Devlet Sekreteri Stephen Fuhr ile Avustralya Başbakan Yardımcısı ve Savunma Bakanı Richard Marles arasında Canberra’da düzenlenen resmi törende imzalandı.

Programın ana sanayi ortağı olarak BAE Systems Australia görev yapacak. İlk teslimat faaliyetlerinin 1 Temmuz 2026 tarihinde başlaması planlanırken, Kanada ilk operasyonel kabiliyete Aralık 2029’da ulaşmayı hedefliyor. Kanada hükümeti proje için toplam 2,5 milyar dolarlık bütçeyi onayladı.

JORN sistemi nasıl çalışıyor?

Ufuk Ötesi Radar (OTHR) sistemleri, yüksek frekanslı radyo dalgalarını iyonosferden yansıtarak Dünya’nın eğriliği nedeniyle klasik radarların göremediği hedefleri tespit edebiliyor.

Yaklaşık 60 ila 1.000 kilometre yükseklikte bulunan iyonosfer tabakasından yansıtılan sinyaller sayesinde sistem, görüş hattının ötesindeki hava ve deniz hedeflerini algılayabiliyor.

1970’lerden bu yana geliştirilen ve 1990’lı yıllarda tam operasyonel kapasiteye ulaşan Avustralya’nın JORN ağı, uçakları ve deniz platformlarını 3.000 kilometreye kadar mesafelerden tespit edebiliyor. Bu kapsama alanı, konvansiyonel radar sistemlerinin çok ötesinde bir performans sunuyor.

Kuzey Amerika’nın Arktik yaklaşmalarını gözetleyen tek bir OTHR tesisi, yaklaşık Batı Avrupa büyüklüğünde bir alanı kapsayabiliyor.

Kanada’nın Arktik açığı kapatılacak

Kanada açısından bu kabiliyet, yalnızca teknolojik bir yatırım değil aynı zamanda stratejik bir gereklilik olarak görülüyor.

Arktik Okyanusu ve Kanada Arktik Takımadaları, Rusya ile Kuzey Amerika arasındaki en kısa hava yaklaşma koridorlarını oluşturuyor. Soğuk Savaş döneminde bu bölgeler, 1950’lerde kurulan Distant Early Warning (DEW) Hattı ile izleniyordu. Ancak mevcut sistemler günümüz tehdit ortamına cevap veremiyor.

Son on yılda Rusya’nın Arktik bölgesindeki hava üsleri, deniz tesisleri ve füze konuşlandırmalarına yaptığı yatırımlar ile buzulların erimesi sonucu yeni deniz yollarının açılması, Kanada’nın bölgedeki gözetleme eksikliğini daha da kritik hale getirdi.

Savunma uzmanları ve parlamenter incelemeler, uzun süredir Kanada’nın en büyük güvenlik açığının sensör altyapısındaki eksiklikler olduğunu vurguluyordu.

NORAD modernizasyonuna katkı sağlayacak

A-OTHR olarak adlandırılan yeni sistem, Kanada’nın ABD sınırından başlayarak Kuzey Kutup Dairesi’ne kadar olan bölgenin gözetlenmesini sağlayacak.

Daha kuzey bölgeler ve Kanada Arktik Takımadaları için ise ilerleyen dönemde Polar Over-the-Horizon Radar (P-OTHR) sistemi kurulacak. Bu tesisin yeri güvenlik gerekçesiyle kamuoyuna açıklanmadı.

Her iki sistem birlikte, ABD ve Kanada’nın ortak hava savunma komutanlığı olan NORAD’ın modernizasyon programının temel gözetleme omurgasını oluşturacak.

Ekonomik etkileri de büyük olacak

Kanada hükümeti, A-OTHR projesinin 2026-2033 döneminde ülke ekonomisine yıllık yaklaşık 290 milyon dolar katkı sağlayacağını ve her yıl ortalama 2.270 kişilik istihdam yaratacağını öngörüyor.

Avustralya tarafında ise proje yaklaşık 300 yüksek nitelikli teknik pozisyonu destekleyecek. Ayrıca anlaşma, Avustralya’nın OTHR teknolojisinin gelecekte diğer müttefik ülkelere ihracatı için de önemli bir ticari ve diplomatik zemin oluşturacak.

Ancak Kanada’da anlaşma bazı tartışmaları da beraberinde getirdi. Yerli radar üreticisi D-TA Systems, Raytheon Canada ile yürüttüğü projelere rağmen Avustralya sisteminin tercih edilmesinden duyduğu hayal kırıklığını dile getirdi.

Beş Göz iş birliği güçlenecek

BAE Systems Australia Üst Yöneticisi Craig Lockhart, anlaşmanın yalnızca iki ülke savunma sanayileri açısından değil, aynı zamanda Beş Göz (Five Eyes) istihbarat paylaşım ağı açısından da büyük önem taşıdığını belirtti.

Lockhart, “Avustralya’nın ufuk ötesi radar kabiliyetinin ihracı hem Avustralya hem de Kanada sanayisi için önemli fırsatlar yaratıyor. Bu anlaşma, yüksek katma değerli savunma ve teknoloji ürünlerinin müttefik pazarlara ihracatını artıracaktır” dedi.

Lockhart ayrıca, “Kanada’nın gelişmiş Avustralya OTHR sistemini tedarik etmesi, Kuzey Amerika’ya yönelik tehditlerin daha etkin tespit edilmesini sağlayarak iki ülkenin stratejik çıkarlarını destekleyecek ve Beş Göz ağının durumsal farkındalığını güçlendirecektir” ifadelerini kullandı.

Avustralya teknolojisi üzerine inşa edilecek Kanada OTHR sistemi, ilk günden itibaren Avustralya’nın gözetleme ağıyla birlikte çalışabilecek ve iki ülkenin tek başına elde edemeyeceği ortak bir stratejik hava ve deniz resmi oluşturabilecek.

Kaynak: M5, Army Recognition